02/06/2026
Kujtojmë sot Parashqevi Qiriazin, veprimtaren e shquar të arsimit dhe të lëvizjes kombëtare shqiptare.
Ajo lindi më 2 qershor 1880, në Manastir (sot Maqedonia e Veriut).
Me botimin në vitin 1909 të “Abetare për shkollat e para” dhe me themelimin e shoqërisë “Ylli i Mëngjesit”, ajo ndikoi në zhvillimin e arsimit dhe në përparimin arsimor e shoqëror të grave shqiptare.
Në vitin 1912 hartoi një program arsimor për qeverinë e Ismail Qemalit dhe mbrojti çështjen shqiptare në Konferencën e Paqes në Paris (1919).
Me hapjen e Institutit “Kyrias” në Kamëz, vuri në jetë projektin e saj për një sistem arsimor modern, që përfshinte të gjitha nivelet, nga kopshti deri në universitet.
Për kontributin e saj të çmuar në arsimin shqip dhe në veprimtarinë kombëtare, Parashqevi Qiriazi është vlerësuar me titujt ‘Mësuese e Popullit’ dhe ‘Nderi i Kombit’, si shenjë mirënjohjeje nga shteti shqiptar.
Në vitin 1908, kur gjuhës shqipe i vihej zjarri, një vajzë e re u shfaq në Kongresin e Manastirit. Ajo ishte e vetmja grua mes dhjetëra burrave me mjekra dhe veshje të rënda. Parashqevi Qiriazi nuk ishte aty vetëm si dëshmitare, por si arkitekte. Ajo ishte njeriu që përgatiti abetaren e parë pas hartimit të alfabetit, duke i dhënë fëmijëve shqiptarë mundësinë të mësonin gjuhën e nënës.
Jeta e saj ishte një betejë e pafundme. Ajo themeloi shkollën e parë të vashave në Korçë, duke u përballur me mallkimet e klerit dhe kërcënimet e pushtuesve. Por goditja më e rëndë i erdhi në fund të jetës. Pas një jete të tërë sakrificash, regjimi komunist e la të vdiste në varfëri të skajshme dhe harresë, madje duke ia nxjerrë trupin nga banesa me dhunë. Parashqevi Qiriazi nuk kërkoi lavdi, ajo kërkoi dritë për popullin e saj. Sot, çdo shkronjë që ne shkruajmë, mban brenda saj një pjesë të shpirtit të kësaj gruaje të madhe.