01/06/2024
VEGIME TË NJË PIKTORI
. ese .
Pogradeci, për mua një qytetet më i bukur i botes, i vetmi qe me jep një qetësi të epërme, maksimale; i vetmi që më lejon të shkëpus mendjen plotësishtnga streset, dallditë e jetës, njëlloj si t’i bej "formatim" trurit dhe më jep mundësi ta rimbushme ngjarje të tjera të reja dhe më të reja dhe ende më reja.
Nuk e di pse u ktheva, pse u krodha në rrëmujatmë të rrëmujshme, të vitit 1991. Ndodhesha nëPogradec. Njerëzit dukeshin sikur të kishin dalënga thellësitë liqenore, pasi kishin bërë pakt mepërbindëshat e fshehur zgavrave të nënliqenitmiliona vjet tashmë. Njerëzit iu turrën qytetit…Filluan ta shqyenin, sikur të donin ta përthithnin, ta përpinin unshëm, urishëm; secili mendonte qe i takonte një copë, së paku një qoshe, një rrugicë, një ballkon, një bunker, një copë gjol, pak kaltërsi,pak turizëm, një copë rrjetë, një tube hekuri, një hu, një trung peme, një vazo me gogozhare…Shikoja njerëz që shqyenin pa kuptim gjithçka, qëprisnin pemë, që rrëmbenin ç’të mundnin, ç’të gjenin, ç’ju dilte përpara; njerëz që thyenin, qe derdhnin, digjnin, që hynin nëpër magazina dherrëmbenin çfarëdo… Disa rrëmbenin arka tëmbushura me makarona, oriz, pako kafe, dikushmbante para duarsh në arkë plot me orë të shtrenjta…, disa fëmijë rrëmbenin arka me torrovicka, njerëz që ngarkoheshin me thasë me miell, me pambuk, lesh, dikush rrëmbente një lavatriçe dhe e hidhte mi kurriz, dikush një sobe druri…
Rrugët u mbushen me vaj, uthull, reçel, raki, verë,graso; u bë një trazirë e çuditshme lëngjesh; rrekelëngjesh vraponin si gjarpërinj drejt gjolit. Mëzuri frika se mos këto rrëkera mëtonin të penetronin në thellësitë e liqenit që të zgjoninpërbindëshat, dragonjtë, divat, katallanët që mbase prisnin të zgjuar tashmë...! Unë nuk e dija. Mosvallë ishin pikërisht ata që i ndërsyen, u dhanëurdhër nevojtarëve të gjorë, turmave të ndërkryera, që të shkatërronin gjithçka? Nuk po arrija të flija.as te zgjohesha njëkohësisht, pasi klithmat elukunisë së turmave, njerëzve të shpenguar, ma grisën, ma copëtuan, ma bënë zhele qetësinë; të gjithë bërtisnin, ulërinin, gjoli u mbush me kokapa trup që pluskonin, plot trupa pa krena, duar, pa krahë, krahë pa supe, supe pa shpina… I kuriozuar,vrapova me këmbadoras, gjunjazi, por s’po i gjeja këmbët, që të shpejtoja më shumë, mbase këmbët e mia kishin nxituar më shumë se unë dhe mund të më prisnin të alarmuara atje buzë gjolit ose pluskonin dhe ato me gjymtyrët e shumta mbi sipërfaqen e trazuar të gjolit. Mezi po dalloja nga mjegulla e dendur disa koka te formateve të ndryshme… Pashë Enver Hoxhën atje, po ende s’po dalloja këmbët e mia; pashë edhe disa partizanë, diku buzë liqenit ishte edhe Mitrush Kuteli, Lasgush Poradeci; pashë duar me pushkë, me kazma, pashë koka minatorësh me kaska,njërës të tmerruar, të gjunjëzuar edhe njëherë si dikur, përpara Enver Hoxhës duke pandehur seishte ringjallur; pothuajse të gjithë anashkaluan shkrimtarin e tyre mal, poetin e tyre qiellor, si dhe vetë dhe partizanët me yll në ballë. I vetmi qe nuk u gjunjëzua ishte fëmija, i dehuri dhe i çmenduri i cili tallej me njerëzit ngaqë s’i shihte dot prapë të gjunjëzuar...
Ndjehesha si në ëndërr, si në një film horror.Mjegullën e dendur që rrotullohej mbi qytet e mi liqen si një sferë vigane, si një ortek qiellor, e çau një Enver i madh, i hipur në një kalë të bardhëpaqësor, i rrethuar nga qindra, mija partizanë, midis të cilëve dallova dhe Mehmmet Shehun e parruar, me mjekër të bardhë paqësore; dikuqëndronte një plakë fisnike, mu bë si nga mokra...Ndërkohë koka e Enverit rrinte pa lëvizur, kurse vetë ai, hipur mbi kalin e bardhë, ikte largohej duke marrë me vete dhe Mehmet Shehun e gjallë apo të vdekur, partizanët. Ata nisën të largoheshin nëpër mjegullën e dendur, në drejtim të ish Jugosllavisë. Ç’po ndodh, thashë, Enveri mbi kalë po "arratiset"!? kurse ky i gjalli rri këtu, i zhytur ne llucën e gjolit. Asnjë nga njerëzit e gjunjëzuarnuk e ngriti kokën; budallai, i dehuri dhe fëmijaende rrinin drejt e në këmbë, rrëketë e vajit,uthullës, verës, rakisë; reçelrat, gogozharet e kuqekishin përfunduar në liqen tashmë. Mendova t’uafrohem kokave që pluskonin mbi sipërfaqen e trazuar të gjolit. Me edhi keq për Lasgushin dhe Mitrushin, për partizanët me yjet e shuar në ujin e liqenit, për minatorët pa kaska; nuk doja qe ata te ndyheshin nga lëngjet e fëlliqur. U bëra thirrjenjerëzve për ndihmë, por askush nuk guxonte t’i ngrinte sytë përpjetë. Enveri i kishte rigozhduar, i kishte tmerruar. Të vetmit që më ndihmuan ishin: fëmija, budallai dhe i dehuri. Iu afrova Lasgush*t,e mora në krahë. Kërkova të merrja dhe Mitrushin,por atë e ngriti fëmija. Budallai iu afrua Enverit, bëri ta ngrinte, por klithi: Qenka shumë i rëndë,qenka hekur i rëndë, po i thashë është bronz i rëndë, ndërsa partizanët, minatorët,kooperativistët, janë në allçi, ndaj janë aq të lehtë.
M’u këputën gjunjët, jo prej peshës së skulpturave,por më këputi pesha e mendimit që dikush paskësh dhunuar Galerinë e Qytetit më të bukur të botësdhe paskëshin hedhur në gjol të gjitha veprat e artit qe ruheshin në galeri. Një kërcitje të çuditshmendjeva dhe mendova se ishin mështeknat e brishta,delikatet që tregonin irritimin, zemërimin e tyrendaj artit, por jo ishin turmat e gjunjëzuara qëduke u ngritur ngadalë e të çliruara nga frika e Enverit të bronztë, tashmë, filluan të turreshin drejt gjolit dhe, për një çast mendova se ato, donin të lanin mëkatet, apo të nxirrnin Enverin nga gjoli,ndërkohë që Enveri mbi kalë të bardhë, u zhduk neper mjegull, gjoli u mbush me Enverë,partizanë, kazma, drapërinj e çekanë; diku dallova dhe Ramizin dhe të gjitha këto figura i përthithimjegulla. Dukej sikur dikush nga frika që po prishej qyteti, i dërgonte kështu kurbanepërbindëshave të thellësive të gjolit; e vërteta ishte më e hidhur, njerëzit nuk kishin kursyer as galerinë e qytetit veprat e së cilës ia kishin bërë kurban gjolit, madje një pjese i kishin shqyer pikturat duke i përdorur ato si vela varkash, që tëarratiseshin drejte ish Jugosllavisë. Dorë për dore bustet e Lasgush*t dhe të Mitrush*t i çuam në galeri. Ktheva të marrë bustin e Enverit, jo si bir nëne, por si bir artisti, mendova, që nuk lind diktatorë, por vepra arti… Këpucët më vinin erëuthull, raki e gogozhareje të kuqe dhe ashtu iu afrova gjolit, por më. kot, busti ishte përpirë, ishte zhdukur. Lava këpucët me ujë gjoli dhe ndjeva njëhungërimë të thellë, m’u duk sikur gjoli kapërdiu diçka… Pëlhurat më humbën nga sytë…, në galerinë bosh dallohej vetëm Lasgushi dhe Mitrushi…
Sent from my iPhone
Sent from my iPhone
