Orania Bewaringstigting

22/06/2026

Gister in die geskiedenis:
21 Junie 1890 – Paul Kruger lê hoeksteen van Pretoria se Volkshospitaal.

Op 21 Junie 1890 het president Paul Kruger die hoeksteen van Pretoria se nuwe Volkshospitaal gelê. Die hospitaal was een van die grootste openbare bouprojekte van die Zuid-Afrikaansche Republiek en het voorsiening gemaak vir 130 beddens.

Voor dié tyd is siekes in ’n eenvoudige gebou naby die militêre barakke in Potgieterstraat behandel. Maar Pretoria het vinnig gegroei, en die behoefte aan beter mediese sorg het al groter geword. Die Volkshospitaal was daarom nie net nog ’n gebou nie, maar ’n teken van hoe die jong republiek besig was om sy eie instellings op te bou.

Vir byna veertig jaar het die hospitaal die inwoners van Pretoria en omliggende gebiede gedien. Teen die 1920's het die stad egter só gegroei dat die ou gebou nie meer voldoende was nie. Die griepepidemie van 1918, wat duisende Suid-Afrikaners se lewens geëis het, het die tekort aan hospitaalruimte verder beklemtoon.

’n Nuwe hospitaal is uiteindelik in 1927 opgerig en het in 1932 geopen. Hierdie instelling sou later bekend staan as die H.F. Verwoerd-hospitaal, daarna die Pretoria Akademiese Hospitaal, en vandag as die Steve Biko Akademiese Hospitaal.

Die Volkshospitaal was vir dekades lank die plek waar duisende inwoners van Pretoria behandeling ontvang het. Hoewel die oorspronklike gebou lankal verdwyn het, bly dit deel van die geskiedenis van die Zuid-Afrikaansche Republiek en die mense wat daardie instellings opgebou het.

Die Orania Bewaringstigting beywer hom daarvoor om sulke verhale uit ons verlede te bewaar en vir nuwe geslagte toeganklik te maak.

16/06/2026

Reserveer die datum!

🌟 Bo-Karoo Sterrekykgeleentheid 2026 🌟

Kom beleef die wonder van die skepping op 25 Julie by die Orania Sportgronde!

🔭 Program:
☀️ Deel 1 | 16:00 – 17:00
Kyk saam deur spesiale toerusting na die son.

✨ Deel 2 | 20:00 – 23:00
'n Asemrowende aand van sterrekyk onder die helder Karoo-hemel.

Pak jou kampstoel, warm kombers en mus in en kom aanskou die majesteit van die skepping van ons Almagtige God.

🎓 Dr. Ruhann, 'n kenner op die gebied, gaan ons op 'n reis deur die hemelruim neem. Sien uit na 'n leersame en opvoedkundige aand waar ons die grootsheid van die skepping opnuut kan beleef.

🎟️ Kaartjies binnekort beskikbaar:
• Volwassenes – R60
• Studente – R40
• Kinders – R20

ń Bo-Karoo-ervaring wat jy nie wil misloop nie! Nooi jou familie en vriende ook saam.

16/06/2026

16 Junie 1911 – Die eerste Suid-Afrikaansgeboude vliegtug in Kimberley



Op 16 Junie 1911 het ’n besondere hoofstuk in Suid-Afrika se lugvaartgeskiedenis in Kimberley afgespeel. John Weston, ’n siviele ingenieur, boer, soldaat en pionierlugvaarder, het die eerste vliegtuig wat in Suid-Afrika gebou is suksesvol gevlieg.



Weston het die vliegtuig, bekend as die Weston-Farman, op Brandfort in die Vrystaat gebou. Voor ’n skare toeskouers het hy daarin geslaag om vir ongeveer agt-en-’n-half minute in die lug te bly – ’n merkwaardige prestasie in ’n tyd toe lugvaart nog in sy kinderskoene was. Volgens sommige bronne het die vlug op sy 38ste verjaarsdag plaasgevind.



Sy belangstelling in vlieg het hom na Europa geneem waar hy die jong lugvaartbedryf bestudeer het. Ná sy terugkeer na Suid-Afrika het hy sy droom verwesenlik deur sy eie vliegtuig te bou en daarmee geskiedenis te maak. Hy het selfs vliegtuie en vliegtuigonderdele vanaf Brandfort ingevoer en verkoop.



Weston se vernuf was egter nie tot die lug beperk nie. Hy het ook ’n groot liefde vir reis gehad en was een van die eerste Suid-Afrikaners wat selfontwerpte motorwoonwaens gebou het. Een van sy bekendste voertuie, genaamd Suid Afrika, was ’n groot motorwoonwa wat slaapplek vir vyf mense gebied het. Die voertuig is geel geverf met swart afwerking en het die gesin op uitgebreide reise geneem. Later het hy ’n tweede motorwoonwa, die Prairie Schooner, ontwerp wat beter geskik was vir lang afstande en moeilike terrein. Met dié voertuig het hy in 1931 en 1932 vanaf Kaap Agulhas deur Afrika gereis tot in Belgrado, Bulgarye, voordat hy weer na Suid-Afrika teruggekeer het.



Albei hierdie merkwaardige motorwoonwaens het behoue gebly en kan vandag by die Winterton Museum in KwaZulu-Natal besigtig word – ’n tasbare herinnering aan Weston se avontuurlus en ingenieursvernuf.



Ná sy terugkeer na Suid-Afrika het Weston hom op ’n plaas in die Bergville-distrik gevestig. Sy lewe het egter tragies geëindig toe hy en sy vrou in Julie 1950 tydens ’n aanval beseer is. Weston is drie dae later, op 78-jarige ouderdom, oorlede. Sy vrou, Lily, het die aanval oorleef en nog baie jare daarna geleef.



Meer as ’n eeu later getuig John Weston se verhaal van die durf, skeppingskrag en deursettingsvermoë van ’n man wat nie net die lug wou verower nie, maar ook die wêreld op sy eie manier wou verken. Die Orania Bewaringstigting help om sulke verhale van pioniers en baanbrekers lewendig te hou.

11/06/2026

Slag van Donkerhoek (11–12 Junie 1900)

Ná die Britse besetting van Pretoria het baie mense geglo dat die oorlog feitlik verby was. Die Boere se kosvoorrade was min, en hul klere was vodde. Hul perde was moeg en siek. Dit was winter op die Hoëveld, en dus baie droog, en daar was min weiding. Die regering was bankrot. Baie burgers het die wapen neergelê of bloot geweier om verder te veg.. Tog was daar steeds burgers wat vasbeslote was om aan te hou veg.

Op 11 Junie 1900 het Britse magte teen die Boerelinies by Donkerhoek en Diamond Hill opgeruk. Weens gebrekkige verkenning het hulle die omvang van die Boere se stellings onderskat en reguit in sterk verdedigde posisies vasgeloop.

In die noorde het generaal Koos de la Rey se burgers Britse aanvalle met akkurate geweer- en kanonvuur afgeweer. In die suide het generaal Tobias Smuts se manne die Britse opmars tot stilstand gebring nadat hulle vanuit nuwe stellings by Boschkop swaar vuur oopgetrek het. Teen die aand was geen kant in staat om 'n deurbraak te behaal nie.

Die volgende dag het lord Roberts sy hoofaanval op Donkerhoek toegespits. Ná ure se hewige gevegte en gekonsentreerde artillerievuur het die Britte daarin geslaag om die hoogte te verower. Intussen het De la Rey in die noorde die oorhand gekry, maar versterkings wat hy benodig het, moes elders aangewend word.

Generaal Louis Botha het besef dat die Boere nie nóg 'n groot verlies kon bekostig nie. Hoewel hulle nie verslaan was nie, het hy beveel dat die burgers gedurende die nag ordelik terugval en ooswaarts beweeg om die stryd voort te sit.

Die Slag van Donkerhoek was een van die laaste groot veldslae van die oorlog en het bewys dat die Boeremagte steeds in staat was om sterk weerstand teen die Britse leër te bied.

Die Orania Bewaringstigting bewaar die herinnering aan hierdie en ander belangrike geskiedkundige gebeurtenisse sodat toekomstige geslagte die opofferings, volharding en geskiedenis van hul voorgeslagte kan bly onthou.

10/06/2026

10/06/2026

Kom beleef die wonder van die skepping op 25 Julie by die Orania Sportgronde!

🔭 Program:
☀️ Deel 1 | 16:00 – 17:00
Kyk saam deur spesiale toerusting na die son.

✨ Deel 2 | 20:00 – 23:00
'n Asemrowende aand van sterrekyk onder die helder Karoo-hemel.

Pak jou kampstoel, warm kombers en mus in.
🎓 Dr. Ruhann, 'n kenner op die gebied, gaan ons op 'n reis deur die hemelruim neem waar ons die grootsheid van die skepping opnuut kan beleef.

🎟️ *Kaartjies binnekort beskikbaar:*
• Volwassenes – R60
• Studente – R40
• Kinders – R20

ń Bo-Karoo-ervaring wat jy nie wil misloop nie! Nooi jou familie en vriende ook saam.

03/06/2026

KUNSKOMPETISIE deur die Orania Bewaringstigting

Hierdie is ʼn unieke geleentheid om jou kunsstempel duidelik in Orania af te druk.
Dalk is jou kunsstuk binnekort sigbaar in verskeie Orania instellingskantore, op die volgende Ora-reeks of dalk self op ʼn Orania muntstuk!

☆ Gebruik enige medium wat jy as kunstenaar verkies en visualiseer Orania se vyf amptelike natuursimbole.
☆ Skryf vir een of meer (al vyf) hierdie kategorieë in:

- Amptelike dier: Steenbok
- Amptelike voël: Sekretarisvoël
- Amptelike blom: Sandaalwyn
- Amptelike vis: Grootbekgeelvis
- Amptelike boom: Riviervaderlandswilg
☆ WEN in Satoshis:
- Wenprys per simbool 100 000 sats (ter waarde van ongeveer R 1 000)
- Totale moontlike wenprys 500 000 sats (ter waarde van ongeveer R 5 000)
☆ Inskrywings en inligting:
Stuur jou inskrywingsboodskap na **[email protected]
- Jy sal ʼn e-pos met al die nodige inligting vir die kompetisie hier ontvang.
- Lees die dokument sorgvuldig deur.
- Inskrywings is gratis.
- Handig jou kunsstukke op 31 Julie 2026 voor 16:00 by die Orania Kultuurhistoriese museum in.
☆ Wie kan deelneem?
Oud en jonk! Jy kan deelneem al is jy nog op skool!

31/05/2026

31 Mei dra diep spore in die Afrikaner se geskiedenis. Vir baie is dit die datum waarop Suid-Afrika in 1961 ’n Republiek geword het, maar lank voor dit het dié dag reeds ’n ander, swaarder betekenis gekry.

Op 31 Mei 1902 is die Vrede van Vereeniging onderteken. Daarmee het die Boererepublieke hul onafhanklikheid verloor ná ’n oorlog wat families uitmekaar geruk, plase verwoes en duisende vroue en kinders in konsentrasiekampe laat sterf het. Vir die Boere was dit nie ’n dag van oorwinning nie, maar van rou, verlies en ’n volk wat moes leer om weer van vooraf op te staan.

Juis daarom leef Bittereinderdag voort — ter herinnering aan die manne, vroue en kinders wat tot die einde volgehou het. Hulle het alles verloor, maar nie hul geloof, hul volkstrots en hul wil om voort te bestaan nie.

Vir Afrikaners vandag bly dié geskiedenis ’n belangrike herinnering: dat selfs in tye van swaarkry en onsekerheid, ’n volk weer kan opstaan. In 1902 het baie gedink alles is verlore, maar uit daardie as het nuwe geslagte steeds voortgebou.

In Orania word Bittereinderdag op ’n besondere wyse herdenk. By die Oranjerivier-konsentrasiekampterrein word grafte versorg en blomme neergelê ter ere van die vroue en kinders wat daar gely het. Die stories van daardie tyd word weer vertel, die museum en herinneringsmuur besoek, en daar word stilgestaan by die offers waarop ons geskiedenis gebou is.

Maar Bittereinderdag gaan nie net oor verlies nie. Dit gaan ook oor ’n volk wat onthou waar hy vandaan kom, wat sy geskiedenis bewaar, en wat steeds glo daar is ’n toekoms vir komende geslagte.

30/05/2026

So het Oraniërs ook hulle eie keuse gemaak vir die amptelike simbole van Orania. 'n Volk wat na vryheid streef, moet ook die vryheid hê om sy eie simbole te kies.

30/05/2026