12/03/2023
HISTORIA YA KABILA YA DRC
BANENGES
I. Asili
Asili ya Banenge imepotea katika ukungu wa wakati, lakini iko, bila shaka, katika historia ya jumla ya uhamiaji wa Wabantu kwa ujumla na ya Balega haswa. Mkutano Mkuu wa Banenge uliofanyika 'Akanda mnamo Julai 1995 unashikilia, kwa hakika, kwamba kuanzia bonde la Bénoué walikoishi baada ya Sahara kukauka, watu weusi wa Afrika walisonga mbele kuelekea kusini. Waligawanyika katika vikundi viwili: kundi moja lilielekea pwani ya Atlantiki, lingine, kubwa zaidi, lilichukua mwelekeo wa Maziwa Makuu. Kikundi hiki kilikaa katika eneo kati ya Albert na Victoria katika Uganda ya sasa, haswa katika ufalme wa zamani wa Bunyoro. Tafiti za hivi majuzi zilizofanywa na watafiti wa Lega kuhusu asili ya Balega kwa kiasi fulani zinathibitisha utamaduni huu wa mdomo kwa vile wanawaweka Wabalega katika ufalme wa Buganda. Ufalme huu, ambao hapo awali ulikuwa jimbo la tawi la Bunyoro, ulikuja kuwa ufalme katika karne ya 17 chini ya ''Kabaka'' (mfalme) Katerega. Kwa upanuzi wake Katerega iliongeza ukubwa wa ufalme mara mbili kwa kunyakua malisho ya Bunyoro Kaskazini-Magharibi na mwambao wa Ziwa Viktoria Kusini-Magharibi. Jina Katerega limechochea utafiti huu wote kuhusu uhamaji wa Balega. Kata katikati, ina kiambishi awali ''kate'' na kiambishi ''rega''. Ambayo ni ukumbusho wa nasaba ya lega inayotawala. Umuhimu wa nadharia hizi zote hauhitaji kuonyeshwa tena. Hebu tuongeze, hata hivyo, kwamba kiambishi awali ''kate'' au '''ate'' kinamaanisha mti au fimbo. Katika mila ya Bwami, fimbo inaashiria nguvu, nguvu iliyoshikiliwa na Mwami. Nguvu hii inatolewa kwake katika kibanda cha kuanzisha, ''lubunga'', na bami (wingi wa mwami) wa daraja la juu la udugu wa ndani au wa mbali walioalikwa kwa hafla hiyo. Uzinduzi huo unaofanyika katika ''lubunga'' unamalizika kwa kukabidhiwa kwa anzisha vitu vya matambiko, ''bikoko'', ''bi'o'o'' atakavyoviweka kwenye begi lake kwa wivu,' 'isengo''. Wakati wa kuondoka kwenye kibanda cha kufundwa, sherehe ya densi inaandaliwa: mwanzilishi anaonyesha kwa umma hatua kutoka kwa ngoma ya waanzilishi, '' 'kate bwami''. Anacheza huku akiwa ameshikilia fimbo ya mianzi mkononi mwake, ishara ya nguvu na nguvu. Atayatumia maisha yake yote kusuluhisha mambo ya kijiji, hasa kuepusha balaa, balaa linalokumba kijiji au mwanajamii, lakini pia kulaani tukio la bahati mbaya la kijamii lililotokea kijijini. Vyovyote vile, Mwami, fimbo ya jando mkononi, anatembea katikati ya kijiji akipaza sauti amri, ''mkako'', m'a'o'' kwa wakazi wote. Mwisho lazima uzingatie kwa uangalifu chini ya adhabu ya adhabu kali. Adhabu dhidi ya wakosaji hazieleweki na zinaweza kumpata mhalifu na/au wanafamilia wao. Jina ''Katerega'' kwa hivyo lingemaanisha fimbo ya amri au lega ya fimbo ya kifalme au tu kilele cha kiti cha enzi. Hakika, Balega katika msamiati wao wa nguvu wana usemi ''aliyekula bwami'' au ''kate bwami'' ambao maana yake halisi ni fimbo ya bwami. Ikumbukwe kuwa sherehe au dansi ya ''alikula bwami'' ilitengewa waanzilishi wa '' bwami bwa kitenge'' pekee.
Uvamizi wa Watutsi katika karne ya 16 uliwalazimisha kwenda kusini kuvuka uwanda wa Ruwenzori. Waliishi Uélé, katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo
1.1. Jina la Banenge
Jina la banenge kwa muda mrefu limekuwa likizungumziwa na wakati mwingine uvumi, kejeli au kejeli. Utafiti wetu umewezesha kupata asili yake kutokana na mapokeo simulizi ya Banakenenze ya kikundi cha Bana Ik**a-Kasanza (kwenye Mwami Ngoma). Kulingana na mila hii, Wabanenge waliishi eneo la Mlima Nenge (Kanenge) linaloenea zaidi ya kilomita thelathini. Mkoa unasombwa na mito miwili: Kanenge na Katwa, makutano ya Kilombwa huko Itula. Mto Kanenge, kwa upande mwingine, hutiririsha maji yake kuelekea Kasanza upande wa Bizambalai. Mkoa ulioachwa na Banenge umebakia hadi leo kuwa msitu mkubwa, ambao sehemu yake inakaliwa na Bizambalai. Mila hii inawapa Wabanenge asili ya Bana Ik**a. Lakini waliishi sehemu ya Kasanza kwenye mhimili wa Chabene-Kilembwe wenye urefu wa kilomita 65. Kwa hiyo jina Banenge linawataja watu wa eneo la mto Kanengé, wa Mlima Nenge; wenyeji wa Nenge. Si sadfa kwamba somo la mnenge kwa mazungumzo huitwa na koo zingine ''mwene 'nenge' (mwene kanenge). Jina halisi likimaanisha bwana au mmiliki wa Kanenge. Anautambulisha kuhusiana na chanzo chake, ambacho ni Mto Kanengé na Mlima Nenge.
1.2. Uhamiaji
Kwa mujibu wa mapokeo simulizi, Wabanenge ni wazao wa MANGALA, mwana wa Ik**a (Lega). Waliondoka Uélé kuelekea Shabunda ambayo waliiacha chini ya ulinzi wa shujaa mkuu Kalenga Kyembwa. Makundi hayo mawili yalitengana huko Kitutu. Kalenga na Bashimwenda wake walichukua uelekeo wa Mulolwa wa sasa huku Banenge wakichukua ule unaopita Bakongo. Watakutana baadaye si kwa zabuni, bali kukabiliana kutokana na upanuzi wa Bashimwenda.
Hakika, jaribio la hawa wa mwisho kunyakua ardhi ya Nabisanda lilikumbana na upinzani mkali kutoka kwa vijana wapiganaji wa Banenge ambao waliwashinda huko Nabisanda. Ushindi huu ulikuwa ni matokeo ya ushujaa wa vijana hawa wapiganaji wakiungwa mkono na majeshi ya mafumbo ya wasichana wa Banenge waliodhamiria kutetea ardhi za mababu zao. Maarufu zaidi kati ya wanawake hawa wa ajabu ni Nakibusha na Nakasumba, mabinti wawili wa M'ungu wa Bembe.
II.Nasaba.
Kulingana na mapokeo simulizi, Wabanenge ni wazao wa babu mmoja aliyeitwa Mangala. Wangeshiriki na vikundi vingine vitatu, ambavyo ni:
1. The Bashi M'mbondo
2. Bashi M'umma, Banenge wanaoitwa, kulingana na mila fulani, na majirani zao kwa uzalishaji wao mkubwa wa mbegu za maboga. Kwa hivyo jina "Bashi M'mma deformation ya "Bashi a'uma" ni jina la utani rahisi ambalo linamaanisha "wazalishaji wakuu wa mbegu za maboga.
3. Banabililia.
-Ataelwa, mwana wa Mangala atakuwa baba wa Banenge. Kuhusu Mangala tunadhani angekuwa mtoto wa Ik**a.
-M'bondo atakuwa babu wa ukoo wa Bashimbondo wa Kisanga chini ya milima pacha ya Munga na Asokolo. Jina Kisanga, ambalo hutaja kisiwa, hurejelea eneo lao kati ya mito Elila na Kikuzi.
-M'umma atakuwa babu wa Bashi'umma wa Baraka (Fizi)
-Bililya atakuwa babu wa Banabililya wanaoishi Sugulu kati ya Mitobo 1 na Mitobo 2 mkoani Kitutu. Walakini, baadhi ya Banabililya wanapinga ujamaa huu
Kwa mpangilio wa kuzaliwa, mfululizo wa wana wa Mangala, mwana wa Ik**a(Lega) ni k**a ifuatavyo:
1. Mmbondo
2. Mama
3. Atalwa
4. Bilyya
Mababu wanne wanaowakilisha koo nne tofauti, lakini. kufahamu sana ukoo wa mababu zao. Mababu hao wanne wanawakilishwa leo na koo nne:
1. Asunge (M'mbondo) anayeishi katika mkoa wa Kisanga uliopo kati ya mto Elila na Kikuzi chini ya milima ya Munga na Asukolo, katika eneo la Mwenga takriban kilomita kumi na tano kutoka kwa ndugu zao wa Banenge.
2. Akubo (Mweshi) anayeishi katika eneo la Fizi
3.Mnenge anayeishi 'Akanda-Iyemba, katika eneo la Mwenga.
4.Mlea anayeishi katika mkoa wa Itombwe, eneo la Mwenga.
Inaonekana kwetu kwamba kiini cha Nenge kilipata uhamaji wa pili wa pili ambao wote ulielekea mashariki: wa kwanza huko Kasanza; alichukua uelekeo wa Kilembwe -Fizi -Baraka. Ya pili, ambayo ingeiacha Kisanga katika mkoa wa Munga na Asukolo, ilipitia milima ya Itombwe ambako Mlea aliweka makazi yake.
III. Shirika la kijamii na kisiasa
Shirika la kijamii na kisiasa la Banenge halionyeshi hali maalum ikilinganishwa na kundi zima la Lega.
3.1. Kwenye mpango wa kijamii
3.1.1. nasaba
Ukoo wa banenge umegawanywa katika nasaba ambazo wanachama wake hutoka kwa wana wa Ataelwa, babu wa ukoo huo.
Mwana wa Mangala, wa mwisho alizaa wana watano kutoka kwa ndoa yake na wanawake wawili:
- Na mke wa kwanza alikuwa na wana watatu:
Mwabi Itongo, Alonda U'mbo na Oka
- Pamoja na mke wa pili kulikuwa na wana 2:
M'mbikalo na Lukangyu
Kwa hiyo ukoo wa Banenge umeundwa na nasaba tano, ambazo ni:
1. Bashi 'Alonda
2. Bashibembe au Lubungyo
3. Bashimbikalo
4. Bashilukangyu
5. Bashimikeshi
Kwa kweli, nasaba tano zinaweza kupunguzwa hadi nne kwa sababu M'mbikalo na Lukangyu waliozaliwa kutoka kwa mama mmoja hawapaswi kujumuisha nasaba mbili tofauti. Hali hii ya mambo mara nyingi imesababisha mijadala mikali katika mikutano ya Banenge kuhusu haki ya kuzaliwa kati ya Bashilukangyu na Bashimikeshi. Bunge la 'Akanda, ambalo tulikuwa na fursa ya kuhudhuria, lilikuwa limechunguza hilo, lakini halijaweza kusuluhisha swali hilo kwa uhakika.
K**a koo nyingine nyingi za sheria, usawa wa utangulizi wa ukoo unahakikishwa na mpangilio wa kuzaliwa wa waundaji wa ukoo. Kwa utaratibu huu, ukoo mkubwa ni ule unaoshuka kutoka kwa mwana mkubwa wa babu wa kawaida wa ukoo. Wale wote walio wa ukoo huu wana haki ya kuzaliwa kiotomatiki juu ya wengine walio wa nasaba za chini kwa mpangilio wa kuzaliwa. Utangulizi unaheshimiwa sana kwa njia ambayo mtoto wa ukoo mkubwa anatanguliza juu ya mzee wa ukoo wa chini. Utaratibu huu unazingatiwa katika maeneo mbalimbali ya maisha ya kijamii: Katika mahusiano ya kijinsia, mwanamke, bila kujali umri wake, anabakia kuwa duni kwa mtoto wa kiume ndani ya familia.
Katika kushiriki mchezo au mnyama mwingine yeyote kutoka kwenye mlo wa sherehe, ukoo wa wazee au mwakilishi wake kwa kawaida hupokea mguu wa nyuma wa mnyama au mnyama. Ikiwa ni kuku au ndege yeyote wa shamba, hupokea gizzard na mguu wakati wa pili kwa utaratibu wa utangulizi hupokea ini na bawa. Nyama, ladha adimu na inayothaminiwa miongoni mwa wakulima wa Lega, hailiwi kwenye sahani. Kila mmoja anapokea sehemu yake mkononi.Sheria hii ya kugawana inazingatiwa hata katika familia ndogo.
3.1.2. Familia
K**a ilivyo kwa Lega yote, kuna aina mbili za familia:
- Familia iliyozuiliwa au ya nyuklia inajumuisha baba, mama na watoto. Inatokana na ndoa ya kimila kati ya mwanamume na mwanamke. Kabla ya kuja kwa Ukristo, hakukuwa na ndoa ya kidini. Baada ya malipo ya mahari, siku iliyokubaliwa, familia ya bwana harusi hutuma wajumbe kumpeleka bibi harusi kwenye harusi. Ngoma, ngoma, bia na sahani za thamani hufanya sherehe kuwa ya sherehe sana.
- Familia kubwa ina jukumu kubwa ndani ya mfumo wa mshik**ano wa ukoo. Katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, ni mdhamini wa usalama wa mtu binafsi, mwanachama wa ukoo, katika ngazi zote. Mwanachama mmoja mmoja wa ukoo anajihisi salama anapounganishwa ndani ya kikundi cha ukoo wake. Mwisho humuunga mkono katika sherehe zote za furaha au zisizofurahi. Upangaji wa ndoa, sherehe za mazishi, masomo ya mtoto ambaye wazazi wake ni masikini, sherehe za kufundwa kwa bwami na bwali, kampeni za uchaguzi, ... zinahitaji udhibiti wa familia kubwa, yaani ukoo na ukoo. Lakini kwa bahati mbaya! Kuzorota kwa hali ya kiuchumi kunazidi kudhoofisha mshik**ano wa ukoo wa hadithi. Ubinafsi kwa sababu ya ushawishi au ulafi wa mfumo wa maisha wa Kimagharibi pia unaleta tishio kwa mshik**ano huu.
3.2. shirika la kisiasa
Kuhusiana na hili, tunasoma katika makala yenye kichwa ''Lega (Watu) juu ya WIKIPEDIA kwamba '' muunganiko wa shirikisho la Balega haukuhusishwa na umoja wa amri au mamlaka ya kibinafsi (mfalme au mfalme) bali na umoja wa kitaasisi. kupitia komunyo ya Bwami. Ushirika wa Bwami ni taasisi ya kijamii na kisiasa ya Balega ambayo jamii nzima ya Lega imeundwa. Hili liko wazi. Mwandishi ambaye anaonyesha ujuzi mzuri wa Lega society hata anatumia methali kuonyesha ukweli huu wa ulimwengu kwa Balega wote.
Tunasema ukweli wa ulimwengu wote kwa sababu Bwami alikuwa, kila mahali katika eneo la kijiografia la Lega, mdhamini wa utulivu na mshik**ano wa kijamii, wa uadilifu wa kimaadili na kimwili wa mtu binafsi; alikuwa mlinzi wa mazoea na desturi. Kwa kifupi, alikuwa mlinzi wa tamaduni zote za Lega na mdhamini wa ustawi wa kijamii wa watu wa Lega.
K**a mwandishi wa makala iliyonukuliwa hapo juu anavyoonyesha, kwa kukosekana kwa mamlaka kuu, Bwami walicheza nafasi kubwa ya kisiasa katika jamii ya Lega. Hakika, jamii ya Lega kwa kuwa kimsingi sehemu, kila koo ilikuwa na Bami wake (wingi wa mwami). Banenge hawajaepuka ukweli huu wa kisiasa. Walimpandisha hata mmoja wao hadi cheo cha Mwami wa lusembe, cheo cha juu kabisa cha Bwami kati ya Wabondei. Kwa uwezo, heshima na hadhi inayotoa, ''lusembe'' haikuweza kupatikana kwa wote. Walikuwa wachache walioifikia. Eneo lote la Mwenga, kwa mfano, lilikuwa na wanne tu: Mwami Kalenga wa Bashimwenda, Kabuka wa Lwindi, Kyendamina wa Balobola na U'mbo wa Banenge. Mwami wa lusembe, U’mbo uliwakilisha mamlaka ya mababu ndani na nje ya ukoo. Bwami akitumia nguvu halisi na ya fumbo, U'mbo alielekeza chama cha Bami Banenge kwa busara. Tukumbuke majina yafuatayo ya Bami Banenge pamoja na vyeo na nasaba zao: . . 1.Bashi Alonda
- Umbo mwenyemba mwami wa Lusembe
- Umbo Pembelolwa mwami wi Tembo
- Umbo Ikilima mwami wi Tembo
2.Bashi Bembe
- Undji Ioshi (Nyangi mwami wi Tembo
- Undji M, Yikwa mwami wi Tembo
- Uba Msombwa Ilosho Msasha wa Undji mwami wa M'mbisa
- LULINDI mwami wi Tembo
- MKYEMBE wa Lulindi mwami wi Tembo
- ABULA Mwendelapindji mwami wa M'mbisa
- M'UNGU WA BEMBE wangu wi Tembo
- Bwana UNGU AKYAMWALI ATENDAKA (Kaitenda)
mwami wi Tembo
- NDOBA IKOMBE Kaitenda Mwami wa M'mbisa
- MLUMBA MLEKELEKE mwami wa M'mbisa
3.Bashi MIKESHI
- IUBA mwami wa Mango,
-ASHINGINYI MAULUBUNDU mwami wa Mango 4.Bashi MBIKALO -LULUNGU mwami wi Tembo
-SONGA YA LULUNGU mwami wa Mango (IYANGO)
-ALOMO KWA BABIMBI mwami wi Yango
-MBILA mwami wa M'mbisa
5.Bashi LUKANGYU
-NAMLANDILWA mwami wi Tembo
-MSIMBWA mwami wa m, mbisa
-MKOWA mwami wa M'mbisa
Pamoja na wake zao, ''mashiba'' (wingi wa ishiba) au wake waliowekwa wakfu, Wabami walisimamia hatima za ukoo. Tabia ya umio na busara iliyofunika mijadala yake mingi ilimfanya Bwami kuwa wa kutisha sana. Wengine wanashangaa Bwami alitokea lini na vipi. Siri inayozunguka uwepo wake hairuhusu mtu yeyote kuendeleza jibu hata kidogo. Akiwa na nguvu ya ajabu-kidini, Bwami alihakikisha utulivu wa jamii kwa kutumia makatazo na miiko iliyoambatana na mara nyingi vikwazo vya kimyakimya ambavyo vilifikia kifo cha mhalifu na watu wa familia yake ikiwa fidia haikufanywa kwa kuzuia. Neno la mwami lilikuwa na nguvu ya sheria; angeweza kuua jinsi tu angeweza kuponya, kuokoa au kulinda. Esotericism yake na ukali wake kuelekea uvamizi wowote wa kigeni ulimfanya apigwe marufuku mnamo 1950.
3.2.1. Nguvu ya pamoja
K**a ushirika, Bwami walitumia mamlaka ya pamoja. Maamuzi yalichukuliwa katika mikutano iliyofanyika katika lubunga au lusu ya Mwami. Hakika kila Mwami alikuwa na kibanda chenye viingilio viwili katika kijiji ambacho alikitawala kijiji hicho kwa busara. Huko lubunga kulizikwa ''embe'', ishara za nguvu za Mwami. Maamuzi yaliyofanywa kule lubunga yalifichwa ikiwa yaliathiri siri ya ushirika. Kwa hiyo walikuwa na muhuri wa siri wa serikali. Lakini, maamuzi hayo yalipohusu utulivu wa kijiji au yakilenga kulinda maisha yanayotishiwa kuuawa na wachawi wa kijiji hicho, yalichapishwa na Mwami. Mwisho aliwatangaza kwa sauti thabiti kupitia kijiji. Walipiga kelele kupitia vichochoro vya kijiji. Hakika, nyumba za vijiji vikubwa vilivyoitwa ''mulungu'' au ''longela'' zilipangwa kwa urefu katika kila upande wa njia ya kati. Katika uchochoro huo, Mwami alitangaza ''mkako'' au kukataza au kuonya mchawi aliyejaribu kumuua mtu wa ukoo kwa kumroga. Bila kumtaja, alimwomba amtibu mgonjwa mara moja, chini ya adhabu ya kupata madhara makubwa.
Urithi wa Bwami kimsingi ulipitishwa kutoka kwa baba kwenda kwa mwana, kwa kukosekana kwa mrithi wa moja kwa moja, urithi huo ungeweza kurudi kwa jamaa wa karibu, mwanachama wa mstari. Lakini tangu miaka ya 1970, kuongezeka kwa ushawishi wa kisasa na Ukristo kumewakatisha tamaa vijana kujiunga. Kwa hakika, katika kipindi hiki uhamisho wa vijijini unawaruhusu vijana kukaa mjini na kuchagua njia ya maisha tofauti na maisha ya kijijini ambayo sasa wanayaona kuwa ya nyuma. Kwa upande mwingine, Ukristo unashutumu maonyesho yote ya kitamaduni ya Kiafrika kuwa ya kishetani. Akina Bwami, akina Bwali, sanaa zina sifa za kishetani. Katika hali hii ya akili, vijana wa Banenge watakataa kurithi masengo (wingi wa isengo) au mifuko yenye vitu vya tambiko vya Bami. Baada ya kifo cha wamiliki wake, mifuko hii ilikabidhiwa chini ya ulinzi wa Bami wa vyeo vya juu kwa matumaini kwamba siku moja itakabidhiwa kwa warithi halali wa marehemu.
3.2.2. eneo la Banenge
Wabanenge wanaishi katika eneo la utawala la Mwenga kwenye eneo linaloenea kati ya mito ya Kingomba upande wa Kaskazini, Kila upande wa Kusini, Amwabi upande wa Mashariki na Kyandjiko upande wa Magharibi. Majirani zao ni Babundu na Bawanda kaskazini mwa Mto Kingomba na Bashimwenda kusini mwa mto huu. Bashi-Ioba katika mpaka wa kusini, Bashi Kika (Bashikumbilwa) katika mpaka wa magharibi na Bashimwenda katika mpaka wa mashariki.
3.2.3. Kuchukua ardhi
Unyakuzi huo ulifanywa kwa kiwango cha unyonyaji wa ardhi na nasaba tano ambazo zilizisambaza k**a ifuatavyo:
1. Bashi Alonda.
- Iyemba. - Byamba
- Kashunu. - Bilanda
- Ikangya. - Itumbi
- Alumna. -Alingi
2. Lubungyo (Bashi Bembe)
- Ilungu mwa M'umbu
- Bikoshi Ba-asangwa
- Ashimo M'ngandu
- Bisembe M'mango
- Iyo'o. Atamba mwa Bembe
- M'singyi M'balabala Ishie
- Ndobo mwa Itongo
- Mkyamangyi. Nangabo
- Anga. Shwenge
-Binyama Akanda
- Abushi Imangi
- Asisi Ikangya
- Bishikila Matiti
- M'umbi Misonda
3. Bashi Mikeshi
- Namwali Maluku
- Namsenga Bikyombo
- Tubindi Lubuka
-Lushulilo Milemba
- Aboke Akyobo na Bilanda
- Biumbu Msuu na Bungunga
- Ilamba Lukoma
-Anguli
4. Bashi M'bikalo+ Bashi Lukangyu
- Mwashu Katobe Mulako
- Lusungu Nabisanda Bikilikili
- Nemba Iluli Byombi
- Tuondo Mulungu Anguli
- Asasa Kyamabondo Soso
-Solu Mishombo Mwishiba
-Bishikala Lubizi Mambo
-Lulimba
3.2.3. Akina Banenge
Kando na msingi huu wa kati, ni rahisi kuashiria enclaves mbili za Banenge:
Moja huko Kibanda, katika kundi la Bashikumbilwa. Inaundwa hasa na Bashi Lukangyu. Sehemu nyingine ya Banenge iko Kilugutwe mwisho wa ufalme wa Burhinyi. Inaundwa na Bashi Mikeshi. Aidha, tunaona pia uwepo wa Banenge katika Mwenga-Kalole kati ya Bamulinda (Banenge Bamulinda), katika Kasika kati ya Mwene Kanenge na katika Tubimbi.
3.2.4. Mahusiano na koo zingine.
Mbali na mahusiano ya ujirani mwema na majirani zao wa karibu, Wabanenge wana aina nyingine maalum za mahusiano na koo zingine:
-mahusiano ya ndoa: wanaoa watoto wao wa kiume na wa kiume.
- mahusiano ya mzaha na Bambula wote (wazao wa Lwamba):
Bashikasa, Bashibugembe, Bashilubanda, Bash*tonga na Bash*tabyale.
