04/02/2026
Nghệ thuật của Annette Messager không là khoảnh khắc thiên tài, mà là sự lặp lại, kiên nhẫn, ám ảnh.
Annette Messager vốn là một trong những nghệ sĩ quan trọng nhất của nghệ thuật đương đại Pháp sau 1968, nhưng bà chủ động đứng ngoài hình ảnh “nghệ sĩ vĩ đại”. Bà chọn nói bằng thủ công, vật liệu rẻ, ký ức cá nhân và những ám ảnh thầm kín của cơ thể – đặc biệt là cơ thể nữ giới thông qua chỉ, vải, len, ảnh chụp rẻ tiền, thú nhồi bông, đồ trẻ em, chữ viết tay, ghi chú, nhật ký..
Khi đặt Annette Messager cạnh Louise Bourgeois và Chiharu Shiota, tôi không thấy ba nghệ sĩ, mà thấy ba cách khác nhau để sống cùng ký ức.
Louise Bourgeois, đào ký ức lên như đào một vết thương cũ, làm việc với nỗi đau lớn: gia đình, phản bội, sợ hãi nguyên thủy. Nếu Bourgeois là một tiếng gào nén lại, thì Messager là tiếng thì thầm kéo dài, dai dẳng đến mức không thể phớt lờ.
Ở Shiota, ký ức không đau theo kiểu cá nhân, mà lơ lửng, như một linh hồn chưa tìm được thân xác. Nếu Messager làm việc với cái nhỏ và riêng, thì Shiota mở nó ra thành trải nghiệm chung, nơi người xem bước vào và tự mang ký ức của mình theo.
Điều làm tôi thấy Messager đứng riêng là cách bà không cho ký ức trở nên cao cả. Bà giữ nó ở trạng thái lộn xộn, hơi xấu, hơi ngại. Thú nhồi bông bị treo, chữ viết tay nguệch ngoạc, những hình ảnh không đẹp – tất cả như nói rằng: ký ức không cần được chữa lành để có giá trị. Nó chỉ cần được ở đó, được nhìn, được thừa nhận.
Ngay cả khi làm những sắp đặt lớn như Casino (2005), không khí vẫn không hề hùng tráng. Chỉ là những vật mềm, những chuyển động bất ổn, cảm giác số phận bị đẩy đi mà không có tay lái. Quy mô có thể lớn, nhưng cảm xúc thì vẫn rất người, rất mong manh.
Cùng năm đó, bà đại diện Pháp tại Venice Biennale và giành Sư tử Vàng – nhưng vẫn giữ ngôn ngữ thủ công, bất ổn, cá nhân.
Không phải những thứ phi thường, vĩ đại mà chỉ cần ở lại với những điều bé nhỏ, xấu xí, khó chịu, và không bỏ chạy.
15.07.2024
LaD.