18/06/2026
DÂN DOANH - BỊ DỌA SỢ CHẾT KHIẾP - NGHỈ CHƠI LUÔN
(NĐ46 làm DN điêu đứng, còn thuế làm bà con sợ chạy mất dép roài)
Trong kỹ thuật quản trị hệ thống, một nguyên lý bất biến là nếu thiết bị chịu tải vượt quá giới hạn thiết kế, hệ thống sẽ tự ngắt để bảo vệ chính nó hoặc sẽ nổ tung. Nền kinh tế cũng vận hành theo cách tương tự.
Khi các chính sách thuế và thủ tục hành chính liên tục "giật cục", ép uổng các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ phải gánh chịu những chi phí tuân thủ vượt quá sức chịu đựng, phản ứng của họ không còn là tìm cách thích nghi hay lách luật nữa. Họ chọn giải pháp cực đoan nhưng an toàn nhất: "Bỏ phiếu bằng chân" – đóng cửa, thu hồi vốn và nghỉ chơi luôn.
Sự thất bại toàn tập của những chính sách thuế mang tính áp đặt cơ học thời gian qua chính là minh chứng rõ ràng nhất cho căn bệnh tư duy bàn giấy, xa rời thực tế. Xuất phát từ tâm lý lo sợ các chế tài quốc tế, sợ bị phạt thuế, hoặc áp lực phải "Tây hóa" minh bạch hóa dòng tiền một cách vội vã, cơ quan quản lý đã đem bộ khung hạch toán phức tạp áp lên đầu những hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Đáng lẽ áp lực đó phải dành cho các tập đoàn lớn, thì nó lại được cào bằng đổ xuống nồi cơm của một bà bán tạp hóa, một cửa hàng sửa xe, hay một quán ăn gia đình thu nhập chỉ thuộc hàng mưu sinh qua ngày.
Hệ quả của sự "dọa sợ" này không chỉ là những tiếng than vãn, mà là một sự sụp đổ dây chuyền mang tính hệ thống. Nhóm hộ nộp thuế khoán trước đây vốn đóng góp một nguồn thu cực kỳ ổn định theo kiểu "tích tiểu thành đại", nay đối mặt với bài toán kinh tế bất khả thi: Doanh thu mỏng nhưng phải gánh thêm chi phí thuê kế toán, mua phần mềm, xuất hóa đơn điện tử từng món hàng nhỏ lẻ. Nhận thấy biên lợi nhuận bị ăn mòn hoàn toàn, rủi ro pháp lý cao họ đóng cửa hàng loạt. Toàn bộ nguồn thu thuế khoán bấy lâu nay biến mất sạch sành sanh.
Nghiêm trọng hơn, hiệu ứng tâm lý bất an đã "đánh nốt" vào cả nhóm doanh nghiệp nhỏ dưới năm tỷ đồng một năm – những đối tượng vốn có ý thức tuân thủ cao, chịu khó làm sổ sách đàng hoàng. Nỗi sợ hãi ở đây không chỉ là tiền bạc, mà là áp lực tinh thần khủng khiếp từ nguy cơ bị phạt vạ hoặc có thể ở tò do các quy định chồng chéo, mập mờ, nay đúng mai sai chiều lại đúng. Làm một phép tính đơn giản giữa cái được và cái mất, họ nhận ra rủi ro pháp lý quá lớn so với phần lợi nhuận ít ỏi may mắn giữ lại được. Khi niềm tin bị bào mòn và nỗi lo sợ sai sót thủ tục lớn hơn động lực kiếm tiền, họ cũng chọn cách đóng cửa và không bao giờ mở lại nữa.
Kinh tế học có một quy luật kinh điển thông qua Đường cong Laffer: Khi áp lực quản lý và thuế suất vượt quá giới hạn chịu đựng, nguồn thu ngân sách sẽ không tăng lên mà ngược lại sẽ cắm đầu đi xuống, vì người dân không còn động lực để tạo ra của cái nữa. Chính sách ban đầu được thiết kế với tham vọng chống thất thu, nhưng vì thiếu tính toán đến năng lực thực tế đặc thù của mỗi quốc gia, nó đã vô tình triệt tiêu luôn cả cơ sở tính thuế.
Đề xuất vội vã quay trở lại áp dụng thuế khoán cho các hộ dưới năm tỷ đồng một năm hiện nay thực chất là một động thái "quay xe" muộn màng, một nỗ lực cấp cứu trong tuyệt vọng khi nhìn thấy dòng vốn trong dân đã hoàn toàn đóng băng.
Nhưng cơ quan quản lý đã quên mất một điều: Để bóp chết một doanh nghiệp hay một hộ kinh doanh bằng các điều luật rườm rà thì chỉ cần vài tháng, nhưng để người dân lấy lại niềm tin, dám bỏ vốn, tốn công sức gây dựng lại một cơ sở kinh doanh từ đống tro tàn là câu chuyện của rất nhiều năm, hoặc thậm chí là không bao giờ.
Khi dân doanh đã bị dọa cho sợ chết khiếp và quyết định "nghỉ chơi", cái giá phải trả không chỉ là số thu ngân sách sụt giảm trước mắt, mà là sự tổn thương lâu dài của động lực phát triển toàn nền kinh tế trong tuơng lai.
Nguồn: Lý Thanh Hà
