21/01/2026
Ngựa 9 Hồng Mao
Cố hoạ sỹ, nhà điêu khắc TRẦN TUY
& Lamphong Studio
—-
Những năm 2010, tôi có cơ hội gặp hoạ sỹ, nhà điêu khắc Trần Tuy, được tiếp xúc với những tác phẩm điêu khắc và tranh của bác, rất nhiều phù điêu, tượng hoành tráng, mảng khối, tạo hình mạnh mẽ, chất chơi lắm lắm.. nhưng vì thích đồ nhỏ nên tôi đặc biệt chú ý đến bộ tượng “Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” của bác. Ngày bé, đọc “Sơn tinh thuỷ tinh” chắc ai cũng luôn cố gắng tưởng tượng 3 linh vật mà Sơn Tinh đã làm sính lễ đến dâng Vua Hùng để xin cưới nàng Mị Nương trông như nào? Và những linh vật truyền thuyết mơ hồ trong trí tưởng tượng của tôi đã được giải đáp khi xem bộ tượng thú vị này.
Sau khi bác mất, mỗi lần chúng tôi vẫn ghé chơi với gia đình bác, lại được ngắm Ngựa chín hồng mao. Tôi nghĩ sẽ thật ăn chơi nếu anh em Lamphong làm phiên bản sơn mài dành cho năm mới Bính Ngọ.
Ngựa chín hồng mao, là phác thảo bằng thạch cao được nhà điêu khắc thực hiện sau thời gian tham gia sáng tác tại Đền Hùng, Phú Thọ năm 2004, với tạo hình uy linh mà phóng khoáng và đậm chất dân gian. Sau hơn 20 năm, tác phẩm vẫn gần như nguyên bản với lớp màu thời gian phủ lên bề mặt thạch cao trắng xốp.
Chúng tôi thực hiện phiên bản sơn mài bằng cách scan 3D để không tác động đổ khuôn trực tiếp lên bản gốc mà vẫn bảo đảm chính xác hình khối và chi tiết. Quá trình ra khuôn, làm nguội, sửa cốt chúng tôi học được nhiều điều từ tác phẩm điêu khắc này. Ngựa chín hồng mao của bác Tuy được thực hiện với rất nhiều trục, chuyển khối nhiều chiều, các chi tiết rất ngẫu hứng và không có cái gì đăng đối cả. Việc làm khuôn khá vất vả vì bị “hóc” khó rỡ được khuôn. Mần mò từ tháng 6 đến giờ thì chúng tôi cũng thực hiện được phiên bản sơn mài trên cốt bột đá/composite với số lượng khá hạn chế.
Lamphong muốn giữ đúng nguyên tác từ tạo hình, form dáng, đến từng nét khắc, từng chi tiết nhưng mong muốn khoác lên “Ngựa chín hồng mao” một tinh thần mới, với hoà sắc rực rỡ của sơn mài hiện đại chứ không bảo lưu chất trắng mộc của thạch cao như bản gốc. Chúng tôi nghĩ rằng, bản gốc luôn luôn có giá trị đặc biệt nhưng nếu thực hiện phiên bản giống hệt bản gốc thì câu chuyện nghệ thuật sẽ đóng băng ở đó. Những người trẻ thì vẫn tiến lên, dù biết làm thế nào cũng sẽ nhiều so sánh. Giống như chúng ta đọc truyện rồi sau đó xem phim, góc nhìn của chúng ta sẽ bị gắn vào nguyên tác của cốt truyện. Nhưng nếu cởi mở trong tâm thế của 2 cách diễn đạt khác nhau, chúng ta sẽ thấy vẻ đẹp của điện ảnh và văn học là khác nhau, nhà văn hay đạo diễn đều có góc nhìn của riêng mình.
Chính lúc ấy, chúng tôi học được thật nhiều điều thú vị từ tạo hình hơn, thấy “9 hồng mao” như được tạo ra từ những chiếc mũ lông chim của những chiến binh thời Đông Sơn, thấy những nét kỷ hà, những đường khắc sâu như lấy ra từ hoa văn trống đồng, và thấy cả những dải yếm, mảng trang trí, tua rua, lục lạc của “Ông Ngựa” trong văn hoá, tín ngưỡng dân gian đồng bằng Bắc Bộ. Đó là những điều thật sự thú vị mà chúng tôi đã học được khi thực hiện phiên bản đặc biệt này.
Qua từng năm, qua từng dự án con giáp, Lamphong luôn mong muốn kết hợp với những hoạ sỹ, nghệ sỹ mà bọn mình yêu mến, ngưỡng mộ. Như bộ lịch “Nhâm Nhi Dần” với tranh của 13 hoạ sỹ vẽ trong giai đoạn covid 2022, với bộ tranh mèo của hoạ sỹ Đoàn Kim Lên trong bộ “Đại Cat” 2023, hay bức tranh “Cõi Rồng” của hoạ sỹ Tạ Huy Long trong “Long’story” 2024, rồi bông hoa mai thời Lý bằng Pháp lam của Trương Thanh Tùng trong bộ 5TY. 2025. Mỗi sự kết hợp đó, bọn mình học hỏi được nhiều điều, học được cách làm việc, được giao lưu, chia sẻ với những người bạn, và quan trọng là cùng lan toả những sáng tác của mọi người đến với cộng đồng.
Nếu những năm trước với chúng mình là sự cộng hưởng, thì năm nay là sự kế thừa, phát triển những giá trị, di sản của lớp nghệ sỹ tiền bối. Tiếp nối để tác phẩm có thêm một đời sống mới, đó là niềm vui của những người làm sáng tạo như chúng mình. Và còn gì vui hơn nữa khi những công việc ấy được mọi người yêu mến và đón nhận.
Mời cả nhà cùng xem
NGỰA CHÍN HỒNG MAO
của Cố hoạ sỹ, Nhà điêu khắc TRẦN TUY
& Lamphong Studio
Chất liệu: sơn mài trên cốt bột đá+composite
Kích thước: 22x18x8cm
Trọng lượng: ~1.8kg
—-
VỀ TÁC GIẢ:
cố Hoạ sỹ, Nhà điêu khắc TRẦN TUY
(1942-2019)
Ông sinh năm 1942 tại Hà Nội, tốt nghiệp Khoa Điêu Khắc khoá 1 trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp (1959-1963)
Nguyên Tổng biên tập Tạp chí Mỹ thuật (từ năm 1993 - 2002), Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật điêu khắc Việt Nam.
Sự nghiệp sáng tác của ông để lại rất nhiều tác phẩm tiêu biểu với cách thể hiện hình khối hiện đại mà vẫn mang đậm tinh thần dân gian truyền thống, có thể kể đến như: phù điêu Hùng khí Thăng Long; tượng Rồng chầu bằng đá tại sân hành lễ khu vực Tượng đài Lý Thái Tổ, phù điêu trang trí Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, phù điêu trang trí Nhà hát Chèo Kim Mã, phù điêu Phòng họp Quốc hội, tượng đài Chiến thắng Chi Lăng (cao 10m) tại Lạng Sơn, tượng đài Lý Tự Trọng ở Hà Tĩnh... Ông cũng thành công ở nhiều tượng chân dung như: chân dung đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà văn Đặng Thai Mai, Nguyễn Đình Thi, Sơn Tùng, nhà Thư pháp Lê Xuân Hoà..
Cố hoạ sỹ, Nhà điêu khắc Trần Tuy đại diện cho một thế hệ những người nghệ sĩ xưa, giản dị, say nghề, lịch thiệp, đầy ý chí và nghị lực. Lớp thế hệ nghệ sĩ cha chú ấy là nguồn cảm hứng cho các thế hệ nối tiếp luôn học hỏi và kế thừa để vững vàng hơn trong hành trình nghệ thuật của mình.
