20/12/2025
Chương trình ngày 6 : Mở xưởng RẮN – LỎNG – KHÍ, bày đặt các phản hồi của nghệ sĩ.
Chương trình ngày 7 : Buổi sáng - thảo luận sau mở xưởng, Buổi chiều - thử nghiệm sang sông
Mở xưởng RẮN - LỎNG - KHÍ
(những trạng thái chuyển tiếp của hành vi con người trong cảnh quan sông nước)
Rắn – Lỏng – Khí là một bày đặt nghệ thuật hướng đến việc quan sát sự tác động qua lại giữa các trạng thái biến đổi của môi trường và hành vi con người trong những vùng chuyển tiếp — nơi ranh giới giữa ổn định và bất định, giữa đất và nước, giữa cư trú và di dời luôn ở trạng thái mong manh. Dự án đặt trong bối cảnh các vùng đất ven sông thường xuyên chịu ngập lụt, nơi việc giữ đất — thông qua trồng cây, cải tạo thổ nhưỡng và các nghiên cứu về thiết kế kiến trúc cảnh quan sinh thái cửa sông — trở thành một thực hành sinh tồn song hành cùng đời sống xã hội.
Từ đó, dự án đặt ra những câu hỏi:
• Con người cần những cách thức và kịch bản nào để tồn tại trong những trạng thái chuyển tiếp liên tục của môi trường?
• Những kinh nghiệm nào có thể được dẫn nhập để tiếp cận các vùng diễn biến đặc thù, nơi không còn điểm tựa cố định?
• Những đối thoại hành vi nào có thể gắn kết các mảnh vỡ trôi nổi trong dòng chảy tiếp biến không ngừng giữa tự nhiên và xã hội?
Dù gấp gáp hay êm ái, đời sống con người vẫn diễn ra trong những vùng lưng chừng ấy. Nghệ thuật, trong bối cảnh hiện thực khốc liệt, không còn đứng ngoài để quan sát, mà buộc phải tham dự như một phương thức cảm thông, thích nghi và tồn tại. Trong “bình thường mới” của các dịch chuyển môi sinh – xã hội, nghệ thuật chỉ có thể sống khi chấp nhận chính mình cũng ở trạng thái chuyển tiếp.
Tinh thần và mong cầu của con người ẩn phía sau cảnh quan tự nhiên, có lẽ, quan trọng không kém từng khoảnh khắc — nơi con người cảm nhận rõ sự nhỏ bé của mình trước thiên nhiên: vừa tuyệt vọng, vừa mênh mang, vừa bi tráng. Chính trong sự chênh vênh đó, các thể Rắn – Lỏng – Khí được lấy làm tương quan để đọc cảnh quan rộng lớn của một hiện thực mang tính tập thể.
Dự án thôi thúc những thực hành hướng tới sự thay đổi từ bên trong — bắt đầu từ nhu cầu sáng tác cá nhân của nghệ sĩ và người thực hành văn hóa sáng tạo, như những mảnh ghép nhỏ trong mối quan hệ chồng chéo giữa con người, thiên nhiên và cấu trúc xã hội. Mở xưởng được hình dung như một hành động diễn ra trong thời gian ngắn, tại một điểm chuyển tiếp: phơi sáng các ghi chép, phản hồi gấp gáp và những lát cắt đời sống sông nước đặc trưng, khi mọi thứ vẫn còn đang dịch chuyển.
Những trạng thái chuyển tiếp:
• đột ngột,
• mềm mại, uyển chuyển,
• gấp gáp.
Trong đêm tĩnh mịch trước cơn bão mùa mưa miền Trung, chúng tôi buộc phải đối thoại với hàng loạt yếu tố chuyển dịch và bất thường. Những hoạt động hậu tái thiết — diễn ra trước “cơn bão nghệ thuật” — bằng cách nào đó vẫn âm thầm len vào đời sống, tồn tại ở ranh giới giữa chuẩn bị và chưa kịp thích ứng. Điều này là cần thiết để nghệ thuật có thể hình dung và thử nghiệm những trạng thái tồn tại trong tương lai gần của con người.
Thay vì phản ứng tức thời, dự án hướng tới những xúc động ẩn sâu hơn: thông qua sự bền bỉ với các lát cắt suy tư, luyện tập hành vi phản hồi, và tạo ra cộng hưởng với các phương án nghệ thuật trình diễn, sắp đặt, ý niệm — cũng như những vùng giao thoa giữa các loại hình, nơi khả năng thích ứng với cảnh quan biến đổi được đặt vào thử thách.
Trong một tuần ngắn ngủi, cùng chín nghệ sĩ và các điểm quan sát được cơi nới gấp gáp, phản hồi trở thành một dạng luyện tập – ứng tác trong trạng thái quá độ: ngắn hạn, chưa hoàn chỉnh, nhưng cần thiết. Câu hỏi được đặt ra là: nghệ thuật có thể tồn tại và ứng tác bền bỉ như thế nào trong một xã hội luôn ở trạng thái chuyển tiếp, chồng lớp khủng hoảng?
Nghệ thuật đương đại, theo đó, đang sống ở những vùng ven giáp ranh liên ngành — những không gian quá độ, nơi bối cảnh thường xuyên vượt khỏi khả năng kiểm soát. Nghệ thuật buộc phải uyển chuyển, thích ứng với các biến đổi gấp gáp, liên hồi, bất định và dang dở; thậm chí, trong nhiều trường hợp, phải dấn thân vào những vùng rủi ro để tái thiết các khả năng tồn tại mới. Nghệ thuật có thể dung chứa và phức hợp các yếu tố liên ngành của chủ thể, vật liệu và môi trường; mở ra những tương tác nhuần nhuyễn giữa con người và cảnh quan — nơi không có trạng thái nào đứng yên, chỉ có chuyển tiếp liên tục.
