28/12/2025
Studio gửi bài viết cuối năm 2025 đến mọi người. Cảm ơn mọi người năm qua dõi theo và ủng hộ studio.
💌🙏📃💕
-
Quá Trình Hoàn Chỉnh 1 Tác Phẩm Gốm Thủ Công Vẽ Tay
Tác phẩm gốm thủ công là gốm hoàn toàn xử lí bằng tay với các dụng cụ làm gốm như bàn xoay tay, bàn xoay điện, dụng cụ điêu khắc, và trang trí bằng vẽ tay nếu có, thay vì sử dụng máy móc hoặc các dụng cụ tạo khuôn dáng sẵn có để sản xuất hàng loạt. Vì vậy, tác phẩm gốm thủ công sẽ mất nhiều thời gian hơn, thường khoảng 10-14 ngày cho một tác phẩm kích thước nho nhỏ ví dụ từ 20 x 20 x 20 cm trở xuống sau quãng thời gian hong khô tự nhiên và nung hoàn chỉnh. Dù cần nhiều thời gian hơn so với các sản phẩm gốm sản xuất công nghiệp, làm gốm tay sẽ mang đến những trải nghiệm sáng tạo cá nhân, phát triển kĩ năng quan sát về hình khối, khả năng cảm nhận về thẩm mỹ và thể hiện ý tưởng qua nghệ thuật.
Quá trình làm một tác phẩm gốm thủ công chia làm 5 bước cơ bản như sau: tạo dáng, chỉnh sửa, trang trí, nung, và xử lí làm sạch tác phẩm sau khi nung.
Bước thứ nhất, tạo dáng cơ bản
Tạo dáng dựa vào kĩ năng tạo hình điêu khắc bằng tay, hoặc dùng các dụng cụ bàn xoay tay, bàn xoay điện và các dụng cụ tạo dáng chi tiết. Với các tác phẩm tạo hình đơn giản không cầu kì chi tiết như ly tách không có quai tay cầm, tô chén dĩa, lọ hoa,…có thể trực tiếp dùng bàn xoay tạo dáng nhanh chóng. Riêng những tác phẩm điêu khắc phức tạp, nghệ nhân nếu được trang bị những dụng cụ tạo dáng chuyên nghiệp sẽ được hỗ trợ rất lớn để tạo ra những tác phẩm đẹp tinh xảo, nhất là những chi tiết nhỏ cần xử lí khéo léo.
Sau khi tạo dáng đất sét tùy kĩ thuật từng người sử dụng, mà đất sẽ chứa nhiều lượng nước hay không, ví dụ nếu tạo hình bằng bàn xoay điện tác phẩm sẽ cần lượng nước nhất định để giúp đủ độ trơn xoay vuốt đất , nên thời gian chờ tác phẩm khô để thực hiện bước trang trí sẽ lâu hơn. Thông thường sẽ cần 24-30 tiếng giúp tác phẩm khô cứng lại một phần để tiếp tục bước tiếp theo.
Bước hai, chỉnh sửa tác phẩm sau tạo dáng.
Chỉnh sửa tác phẩm sau tạo dáng là bước hoàn chỉnh tạo hình quan trọng nhất, bởi sau khi kết thúc tác phẩm sẽ được để chờ khô tự nhiên cho đến khi nung. Sau khoảng 24-32 tiếng đồng hồ có thể kiểm tra độ ẩm của tác phẩm và bắt đầu thao tác chỉnh sửa, như vuốt đất cho trơn mịn, gắn các chi tiết như quai tay cầm cho ly tách, khắc chữ, cắt gọt bớt phần đất dư thừa,… Khi tác phẩm đã khô tầm sau 48 tiếng đã gần như khó có thể chỉnh sửa hay thêm các chi tiết bằng đất ẩm được nữa. Trong lúc chỉnh sửa cũng cần thường xuyên kiểm tra độ ẩm của đất, đặc biệt với những kích thước nhỏ thì tác phẩm sẽ nhanh chóng khô hơn. Vì vậy, ở bước này cần chú ý thời gian thực hiện chỉnh sửa. Nếu các mẫu thiết kế có độ khó cần nhiều thời gian, có thể dùng bao ni lông hay giấy báo bao bọc giữ ẩm cẩn thận. Lưu ý khi thực hiện các kĩ thuật điêu khắc chỉnh sửa trên nền đất quá khô, đất dễ mất đi độ kết dính cần thiết sẽ dễ bị lực tác động qua thao tác tay, dễ dẫn đến làm nứt vỡ rất nhỏ bên trong tác phẩm mà đôi khi mắt thường không nhìn thấy nhưng lại là nguyên nhân bị nứt vỡ trong khi nung.
Bước ba, trang trí gốm với vẽ tay.
Sau khi hoàn thiện bước tạo dáng, tác phẩm sẽ để khô tùy vào điều kiện nhiệt độ tự nhiên bình thường. Nên hạn chế để tác phẩm tiếp xúc các nguồn không khí lạnh nhanh, gió mạnh tác động làm quá trình hong khô tự nhiên diễn ra quá nhanh sẽ dễ dẫn đến hiện tượng tức vỡ đất bên trong, là nguyên nhân dẫn đến nung nứt vỡ.
Thường cần 8-14 ngày tùy kích thước tác phẩm mà có thể tiến hành bước tiếp theo, là sơ nung. Sau khi khô tự nhiên, tác phẩm sẽ được sơ nung qua một lần với nhiệt độ 800 độ C, sau nung phần đất sẽ rắn lại có khả năng chịu nước cao, không bị rã đất mà chỉ thẩm thấu. Tác phẩm đã sơ nung phù hợp để dùng các loại màu vẽ gốm chuyên nghiệp có thể giúp pha trộn màu tinh tế.
Với các dòng màu chất lượng vẽ gốm, thường sẽ thêm nước hoặc không cần thêm bất kì dung môi nào đã có thể trực tiếp lên tác phẩm. Màu gốm chuyên nghiệm khi vẽ sẽ thể hiện được sắc màu tươi sáng hoặc dễ dàng giúp pha các tone màu phức tạp giống trong các loại màu dành cho hội họa như màu nước, sơn dầu, acrylic…Màu gốm có dạng dung dịch lỏng, dạng bột khô hoặc dạng nén rắn thành viên, cũng có loại bút chì, bút mực gốm.
Điều khác biệt lớn nhất giữa màu gốm và các dòng màu truyền thống khác là đặc tính có sắc độ chuyển màu rất lớn giữa màu gốc và màu sau khi nung ở nhiệt độ cao trên 1000 độ C. Ví dụ nếu trong màu nước, sơn dầu hay acrylic tuýp màu gốc sẽ có sắc độ gần như tương đồng khi lấy ra vẽ trên toan hay giấy khi nhìn bằng mắt thường.
Tuy nhiên, với màu gốm nhìn bằng mắt thường khó để hình dung ra sắc độ chính xác của từng tone màu, mà chỉ có cách duy nhất là nung thử kết quả, thậm chí cần thử nghiệm từng khung nhiệt độ khác nhau có thể làm biến chuyển độ chuyển màu. Đó cũng là lí do vẽ trên gốm thường sẽ rất thử thách để pha đúng gam màu cần thể hiện trong sáng tác.
Sau khi vẽ xong, có thể ngay lập tức lên men trong hoặc không lên men và tiến hành bước tiếp theo: nung hoàn chỉnh.
Với tác phẩm muốn vẽ trực tiếp lên nền đất gốc mà không cần thông qua bước nung thứ nhất ở nhiệt độ 800 độ thì vẫn được. Tuy nhiên cần chú ý với tác phẩm không được nung qua bước đầu tiên,thì nếu cần lên lớp men trong, kĩ thuật lên men nên là phun men, tránh nhúng men làm rã lớp đất bên ngoài tác phẩm hoặc thậm chí hư hỏng cả tác phẩm. Lưu ý nếu tác phẩm chỉ nung một lần duy nhất để hoàn thiện thì xác suất thành công chịu rủi ro lớn hơn so với tác phẩm đã qua sơ nung lần đầu vốn được kiểm soát độ nứt vỡ của tác phẩm ngay từ lần nung thứ nhất, không gây lãng phí thời gian, nguyên vật liệu trang trí nếu tác phẩm chưa đạt tiêu chuẩn an toàn để nung.
Bước thứ tư, nung gốm với lò điện.
Trong bước nung gốm sẽ cần chuẩn bị các khâu như: lên men tác phẩm, kiểm tra tình trạng lò nung, điều chỉnh nhiệt độ và đóng lò nung.
Lên men tác phẩm có kĩ thuật phun men bằng máy phun áp suất là lựa chọn tốt nhất cho tác phẩm vẽ tay gốm, vừa đảm bảo lớp men trong bao phủ đều, mỏng và tránh để phần lớp nước có trong men tiếp xúc quá lâu với lớp màu vẽ có thể gây ra loang màu hoặc có thể lem màu nếu dùng các loại màu có thể tương tác với lớp men trực tiếp. Nếu không có mày phun men, có thể dùng kĩ thuật nhúng men truyền thống, thao tác yêu cầu cần nhanh chóng hết mức có thể nên hoàn tất trong vòng vài giây. Sau khi lên men trong, tác phẩm cần lau sạch những chi tiết tiếp xúc trực tiếp với bảng nung trong lò, như phần dưới đáy tác phẩm.
Về kiểm tra tình trạng lò nung, bảng nung cần làm sạch các vết men bị dính trong các lần nung trước, đảm bảo tác phẩm mới sẽ được đặt trên các vị trí tiếp xúc bảng nung sạch, tránh để sau khi nung thì những vết men nung cũ bám dính vào tác phẩm mới gây hư hỏng hoàn toàn tác phẩm đôi khi thậm chí hư hại cả bảng nung vì bị tác phẩm sau nung đã bám dính chặt. Đảm bảo các thanh dây nung trong tình trạng tốt không đứt gãy, hay để va chạm với tác phẩm.
Điều chỉnh nhiệt độ nung theo yêu cầu của từng dòng men khác nhau, tuy nhiên với dòng men trong thì yêu cầu nhiệt độ có thể dao động từ 1100-1230 độ vẫn ra được thành phẩm men đẹp. Riêng các dòng men nghệ thuật cần chú ý theo dõi nghiên cứu cách nung khác nhau thông thường từ khung nhiệt 1200 độ trở lên.
Với lò nung điện hiện đại của Đài Loan ngoài hệ thống cách nhiệt tự động an toàn còn có hệ điều hành điều chỉnh nhiệt độ chính xác, và linh động đến 8 frame khung thời gian tự điều chỉnh tùy nhu cầu, nhiệt độ lò mini đạt 1300 độ, đáp ứng được quá trình nung test thử nghiệm các dòng men nghệ thuật đòi hỏi sự chính xác về thời gian, độ ổn định nhiệt bên trong khi nghiên cứu nung, và đảm bảo được độ ổn định xác suất ra thành phẩm nung đạt yêu cầu giống nhau trên các lần nung khác nhau nếu được set up (điều chỉnh cùng một hệ thống frame nhiệt độ).
Sau khi kiểm tra tất cả tác phẩm được sắp xếp có khoảng cách sao cho tách nhau an toàn, và không có điểm tiếp xúc va chạm với các thiết bị trong lòng lò nung thì có thể đóng lò, khóa cửa chặt và mở nhiệt độ lò, kết thúc bước bật lò nung.
Bước cuối, xử lí và làm sạch tác phẩm sau nung.
Sau khi thời gian nung kết thúc, có báo hiệu từ lò nung có thể tắt nguồn điện và chờ lò tỏa hết phần nhiệt nóng còn bên trong đến mức nhiệt độ giảm còn dưới 100 độ C có thể từ từ mở cửa lò để nhiệt thoát hết dưới 50 độ có thể xem là an toàn lấy tác phẩm ra. Lò nung càng lớn, càng chất lượng cao thì độ bảo lưu nhiệt trong lò càng tốt nên thời gian tỏa giảm nhiệt sẽ chậm hơn lò nung nhỏ. Nếu chưa có kinh nghiệm về nung lò điện nên chờ đến bảng báo điểm nhiệt hạ về dưới 50 độ thì mở cửa lò nung sẽ an toàn hơn, tránh mở lò khi nhiệt còn cao sẽ dẫn đến hiện tượng sốc nhiệt làm tức vỡ các mẫu thiết kế có tạo dáng phức tạp như các chi tiết nắp đậy, quai tay cầm, hay có độ dày quá mỏng.
Tác phẩm đưa ra ngoài cần kiểm tra phần chân đáy có hay không dính các vết bẩn từ bảng nung, hay vết men từ va chạm các tác phẩm kế cạnh, có nứt vỡ hay lớp men có đạt yêu cầu an toàn hay lớp men nếu bị hỏng như vết men sủi bọt khí sau nung có thể gây tổn thương da khi chạm phải.
Nếu tác phẩm sau nung cần xử lí làm sạch có thể dùng máy mài kim loại hoặc giấy nhám chà xát mài mòn các vết men, hay vết bẩn từ bàn nung giúp tác phẩm sạch và đảm bảo an toàn khi sử dụng tiếp xúc trực tiếp với da đặc biệt trong sinh hoạt ăn uống chứa đựng thực phẩm nếu có.
Một tác phẩm gốm vẽ tay nung thành công sẽ thể hiện được gam màu tinh tế, lớp men trong vừa phải không quá dày hay mỏng, trong suốt, không sủi bọt khí hay mờ đục; những vị trí tiếp xúc với bảng nung sạch sẽ không bị bám dính các vật thể khác.
Chúc mọi người sáng tác thành công.
---
Bài viết dựa trên kinh nghiệm học tập và làm việc ở studio gốm tại Đài Loan, mang tính trải nghiệm cá nhân của tác giả
& thuộc bản quyền Tintesha bangtuyet.ArT
Vui lòng chia sẻ bài viết có credit nguồn trích dẫn. Mọi hình thức sao chép nội dung bài viết không được phép. Cám ơn mọi người theo dõi bài viết.
❤ ❤ ❤
̂́msứ
