05/06/2026
[ ORBITUARY ] ‘มาร์ฌาน ซาทราปี’ ศิลปินและผู้กำกับภาพยนตร์ชาวอิหร่าน-ฝรั่งเศส ผู้ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของตัวเองผ่านหนังสือการ์ตูนเรื่อง ‘Persepolis
วงการภาพยนตร์และศิลปะโลกต้องสูญเสียบุคคลสำคัญไปอีกครั้ง เมื่อมีรายงานข่าวการเสียชีวิตของ ‘มาร์ฌาน ซาทราปี’ (Marjane Satrapi) ศิลปินและผู้กำกับภาพยนตร์ชาวอิหร่าน-ฝรั่งเศส ในวัย 56 ปี ผู้เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางจากผลงานแอนิเมชันที่ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์อย่าง 'Persepolis' โดยแถลงการณ์จากกลุ่มเพื่อนและครอบครัวระบุว่า เธอเสียชีวิตจากความโศกเศร้า หลังจากที่ ‘แมตเทียส ริปา’ (Mattias Ripa) สามีซึ่งเป็นโปรดิวเซอร์และนักแสดงชาวสวีเดนผู้เป็นรักแท้ของเธอ ได้จากไปเมื่อเดือนเมษายนปีที่ผ่านมา
ซาทราปีได้ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของเธอเอง ตั้งแต่วัยเด็กที่ต้องเผชิญกับการปฏิวัติในอิหร่าน ไปจนถึงการตัดสินใจย้ายมาใช้ชีวิตในยุโรป ผ่านหนังสือการ์ตูนเรื่อง ‘Persepolis’ ก่อนที่เธอจะนำมาร่วมกำกับเป็นภาพยนตร์แอนิเมชันกับ ‘วินเซนต์ พารอนโนด์’ (Vincent Paronnaud) ภาพยนตร์เรื่องนี้ประสบความสำเร็จอย่างสูง โดยคว้ารางวัล Jury Prize จากเทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ในปี 2007 รวมถึงทำให้เธอสร้างประวัติศาสตร์ในฐานะผู้หญิงคนแรกที่ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลออสการ์สาขาภาพยนตร์แอนิเมชันยอดเยี่ยม
นอกเหนือจากผลงานชิ้นเอกอย่าง Persepolis แล้ว เธอยังได้ฝากฝีมือการกำกับภาพยนตร์ไว้อีกหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นภาพยนตร์คนแสดงที่ดัดแปลงจากหนังสือการ์ตูนของเธอเองอย่าง 'Chicken With Plums' ภาพยนตร์ตลกร้ายฮอลลีวูดเรื่อง 'The Voices' ที่นำแสดงโดย ‘ไรอัน เรย์โนลด์ส’ (Ryan Reynolds) ภาพยนตร์ชีวประวัติของมารี กูรี อย่าง 'Radioactive' ที่นำแสดงโดย ‘โรซามุนด์ ไพค์’ (Rosamund Pike) ไปจนถึงผลงานเรื่องสุดท้ายของเธอคือ 'Dear Paris' ภาพยนตร์ตลกสัญชาติฝรั่งเศสที่ได้นักแสดงดังอย่าง ‘โมนิกา เบลลุชชี’ (Monica Bellucci) มาร่วมแสดง
ตลอดชีวิตของซาทราปี เธอเป็นหนึ่งในกระบอกเสียงสำคัญที่วิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลเผด็จการอิหร่านอย่างตรงไปตรงมา เธอเคยปฏิเสธการรับรางวัลเกียรติยศสูงสุดของฝรั่งเศสอย่าง Legion d'honneur เพื่อแสดงจุดยืนต่อต้านนโยบายที่หน้าซื่อใจคดต่ออิหร่าน การเลือกยืนหยัดในอุดมการณ์ทำให้เธอต้องลี้ภัยจากบ้านเกิดอย่างถาวร โดยเธอเคยให้สัมภาษณ์ว่าเธอไม่ต้องการกลับไปใช้ชีวิตในคุกและถูกทรมานในประเทศเผด็จการอีก ท้ายที่สุด ปารีสจึงกลายเป็นบ้านที่มอบชีวิตใหม่และอิสระให้กับเธอ
เพื่อเป็นการรำลึกถึงการจากไปของศิลปินและผู้กำกับหญิงผู้กล้าหาญท่านนี้ เราอยากชวนทุกคนกลับไปทบทวนและทำความเข้าใจเศษเสี้ยวชีวิตของเธอผ่านผลงานชิ้นเอกอย่าง Persepolis กันอีกครั้ง เบื้องหลังลายเส้นแอนิเมชันที่ดูเรียบง่ายนี้ ซุกซ่อนประเด็นทางสังคมและการเมืองที่ลึกซึ้งเอาไว้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นอำนาจของรัฐที่เข้ามาควบคุมร่างกายและตัวตนของพลเมือง ความรุนแรงทางเพศที่ถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองเพื่อกำจัดผู้เห็นต่าง ไปจนถึงความรู้สึกเคว้งคว้างของการเป็นคนแปลกหน้าที่ไร้บ้านให้กลับ ทั้งในต่างแดนและในบ้านเกิดของตนเอง
ร่วมสำรวจชีวิตที่ผกผันของ มาร์ฌาน ซาทราปี เมื่อโลกบีบให้เธอต้องเลือกระหว่างการยอมจำนนเพื่อเอาชีวิตรอด กับการรักษาตัวตนที่ถูกกัดกินเอาไว้ พร้อมเจาะลึกทุกประเด็นความรุนแรงและผลกระทบจากสงครามที่สะท้อนผ่านภาพยนตร์เรื่องนี้ได้ในบทความ "Persepolis: ความรุนแรง ร่างกายที่ถูกจองจำ และตัวตนที่ไร้บ้าน" โดย นภัสนันท์ นิโรธธาตุ (The People Junior) ที่ลิงก์ในคอมเมนต์
#แอนิเมชัน #อิหร่าน
