ช่างหล่อพระล้านนา เชียงใหม่ - สล่าอี๊ด

03/07/2026

การหลอมโลหะสำริดด้วยเบ้าหลอมแบบโบราณล้านนา ที่ทำด้วยดิน

28/08/2025

การสร้างพระพุทธรูปสำริดตามคติความเชื่อว่าด้วย เรื่องสัดส่วนวิทยา (Iconometry) พระพุทธรูปตามระบบช่างล้านนา 3 แบบ คือ สีหลักษณะ คัชชลักษณะ และนิโครธลักษณะ ด้วยการเปรียบเทียบกับสัดส่วนพระพุทธรูปลังกาที่เรียกว่า
# จตุรมาณะ # (Caturmana)

25/05/2025

หลังจากที่ห่างหายไปนาน
# #วันนี้ขออนุญาตแบ่งปันเกร็ดน่ารู้เกี่ยวกับผลิตผลจากรากเหง้าแห่งวัฒนธรรม และงานสำริด # #
# # “ลูกเป้ง” หรือ “เป้ง” # #
เป็นตัวถ่วงน้ำหนักที่ใช้กับเครื่องชั่งโบราณหรือตราชู คนโบราณเรียกชั่งชนิดนี้ว่า “ยอย” ด้านหนึ่งมีจานใส่ของ เรียกว่า ผางยอย “ลูกเป้ง”ทำจากโลหะ ส่วนมากเป็นสำริดหรือทองเหลือง ‘เป้ง’มีขนาดแตกต่างกันออกไป ขนาดเล็กที่สุดอาจเท่าเมล็ดถั่วไปจนถึงขนาดใหญ่ที่มีน้ำหนักประมาณ 15 กิโลกรัม วิธีใช้ คือ วางของที่จะชั่ง เช่น ฝิ่น เงิน ทอง หรือสิ่งของที่ซื้อขายกันในตลาด เช่น พริก กระเทียม ยาสมุนไพร ไว้ที่จานใบหนึ่งของตราชู จากนั้นวาง ‘เป้ง’ ที่เป็นตัวถ่วงน้ำหนักไว้ที่จานอีกใบหนึ่งของตราชู วาง ‘เป้ง’ขนาดต่าง ๆ จนทำให้แขนของตราชูขนานกับพื้นทั้งสองข้างก็จะทราบว่าของที่ชั่งนั้นมีน้ำหนักเท่าใด “ลูกเป้ง” นิยมทำเป็นรูปสัตว์ต่าง ๆ เช่น นก เป็ด หงส์ ช้าง สิงห์ และสัตว์ตามปีนักษัตร หรือทำเป็นลูกกลมๆ ไม่ตกแต่งลวดลาย ขาวมอญในพม่านิยมใช้ลูกชั่งรูปหงส์ เนื่องจากเป็นสัตว์ในวรรณคดีที่เกี่ยวข้องกับการตั้งเมืองหงสาวดี ‘เป้ง’บางตัวมีการเติมเนื้อตะกั่วเข้าไปเพื่อให้ได้น้ำหนักครบตามจำนวน ความสำคัญของ “ลูกเป้ง” นั้นนอกจากจะเป็นเครื่องถ่วงน้ำหนักแล้ว คนล้านนายังใช้ลูกเป้งแทนความสำคัญอย่างอื่นได้อีก เช่น ใช้ “ลูกเป้ง” แทนทรัพย์สินเช่นเดียวกับเงินตรา เช่น ใส่ใน ‘ขันตั้ง’ เพื่อใช้ประกอบพิธีกรรมต่างๆ เช่น พิธีสืบชะตาเมือง เป็นต้น นอกจากนี้ ชาวล้านนาจะใช้ “ลูกเป้งรูปนักษัตร” หรือ “เป้งสิบสองราศี” ใส่ขันตั้งไปด้วย เพราะเชื่อว่าจะเกิดสัมฤทธิ์ผลมากขึ้น ฤทธิ์ของลูกเป้งตามแต่ละราศี จะสามารถปราบขึด(ความอัปมงคล)หรือเสนียดจัญไรให้แก่ผู้ใส่ได้เป็นอย่างดี
และ “ลูกเป้ง” ยังหมายถึง ตัวนำโชค บางคนจึงพก “ลูกเป้ง” ไว้เป็นเครื่องรางติดตัวเพื่อคอยป้องกันสิ่งไม่ดีต่างๆ การเก็บลูกเป้ง ชาวล้านนาจะเก็บลูกเป้งไว้ใน ถุงผ้าขนาดเล็ก รูปทรงคล้ายย่ามที่ปากถุงมีห่วงเงินเล็ก ๆ หลายห่วงร้อยเชือกไว้ ส่วนปลายเชือกจะมีลูกปัด หรือลูกแก้วผูกอยู่ ใส่พกติดเอวโดยเหน็บกับเข็มขัด เรียกว่า “ถงเป้ง” หรือ “ถุงเป้ง” ในอดีตนั้น “ลูกเป้ง”และ “ถุงเป้ง” มีความสัมพันธ์กับความเชื่อของคนล้านนาที่สอดคล้องกับคำทำนายหรือหนังสือพรหมชาติล้านนาหลายฉบับที่กล่าวถึง โฉลกในการพกลูกเป้งและการเลือกใช้ถุงสำหรับบรรจุทรัพย์ว่า ‘คนใดเกิดปีใดควรพกลูกเป้งกับถุงเป้งใด’ เพื่อให้เป็นมงคลกับตัว ดังนี้
คนเกิดปีใจ้ (ชวด) ให้ใช้เป้งรูปหนู ใช้ถุงเป้งลายเหลือง
คนเกิดปีเปล้า (ฉลู) ให้ใช้เป้งรูปวัว ถุงเป้งสองชั้น นอกขาวในเหลือง
คนเกิดปียี (ขาล) ให้ใช้เป้งรูปเสือ ถุงเป้งสามชั้น ในเหลือง กลางขาว นอกดำ
คนเกิดปีเหม้า (เถาะ) ให้ใช้เป้งรูปกระต่าย ถุงเป้งสองชั้น นอกขาว ในเหลืองสายแดง
คนเกิดปีสี (มะโรง) ให้ใช้เป้งรูปพญานาค ถุงเป้งสองชั้น ในแดง นอกดำ
คนเกิดปีใส้ (มะเส็ง) ให้ใช้เป้งรูปงู ถุงเป้งสองชั้น นอกเขียว ในขาว
คนเกิดปีสะง้า (มะเมีย) ให้ใช้เป้งรูปม้า ถุงเป้งสามชั้น ในแดง กลางเหลือง นอกขาว
คนเกิดปีเม็ด (มะแม) ให้ใช้เป้งรูปแพะ ถุงเป้งสองชั้น ในหม่น นอกขาว
คนเกิดปีสัน (วอก) ให้ใช้เป้งรูปลิง ถุงเป้งสามชั้น นอกแดง กลางขาว ในเหลือง
คนเกิดปีเร้า (ระกา) ให้ใช้เป้งรูปไก่ ถุงเป้งสองชั้น นอกหม่น ในขาว สายเหลือง
คนเกิดปีเส็ด (จอ) ให้ใช้เป้งรูปหมา ถุงเป้งสองชั้น นอกเหลือง ในขาว
คนเกิดปีไก๊ (กุน) ให้ใช้เป้งช้าง ถุงเป้งสองชั้น ในขาว นอกเหลือง สายเขียวหรือแดง
——————————————
เครดิตข้อมูลดีๆ จาก
# # พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเชียงใหม่, นวรัตน์ เลขะกุล. (๒๕๔๗). เบี้ย บาท กษาปณ์ แบงค์ กรุงเทพฯ: สารคดี. # # และ Mr.Gavin # #

20/02/2025

# ชุดพระพุทธรูปเชียงแสน 3 สมัย (คือ พระสิงห์1-2-3) #
# #พระพุทธรูปศิลปะสุโทัย และพระพุทธรูปศิลปะอู่ทอง # #
ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนเป็นผลงานศิลปะที่ผ่านกรรมวิธีและกระบวนการปั้น-หล่อแบบโบราณตามแบบฉบับบ้านช่างหล่อ ที่ซึ่งเป็นแหล่งภูมิปัญญา อันเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญของเมืองเชียงใหม่
# #มุมมองด้านคุณค่าของงานพุทธศิลป์บ้านช่างหล่อ # #
คุณค่าของงานปั้น-หล่อพระพุทธรูปสำริดแบบโบราณของบ้านช่างหล่อ เป็นสิ่งที่มีมูลค่า มีราคา หากมองในมุมด้านเศรษฐศาสตร์ หรือการตีราคาเป็นสิ่งของมีค่าเป็นผลกำไร มีผลประโยชน์
แต่หากมองในมิติคุณค่าด้านศิลปะ จะพบถึงความงดงามด้านสุนทรียะ ความดีงาม ที่ไม่สามารถตีออกมาเป็นมูลค่าตัวเงินได้ ซึ่งมีหลากหลายมิติ อันได้แก่
1.คุณค่าทาง คติ ความเชื่อ
2.คุณค่าทางความงดงามด้านพุทธศิลป์
3.ด้านความรู้สึกงานศิลปะทุกประเภทส่วนมากจะเกี่ยวข้องกับความงดงามที่ทำให้เกิดความรู้สึกต่างๆ
4.คุณค่าทางสังคมและวัฒนธรรม ที่แสดงถึงความเป็นอัตลักษณ์ของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของคนล้านนาอย่างแท้จริง.

19/02/2025

# #เกร็ดน่ารู้ ว่าด้วยเรื่องสีของเปลวไฟที่เกิดจากการสันดาปภายในเบ้าหลอมโลหะ # #
สีของเปลวไฟสามารถใช้ระบุไอออนของโลหะที่เป็นองค์ประกอบในเบื้องต้นได้
*** อธิบายเพิ่มเติม เมื่ออะตอมของธาตุต่างๆ ได้รับพลังงานจะทำให้อิเล็กตรอนเคลื่อนไปสู่ระดับชั้นพลังงานที่สูงขึ้นเป็นผลทำให้เกิดความไม่เสถียร อิเล็กตรอนจึงต้องคายพลังงานออกมาเพื่อรักษาความเสถียรของอะตอมและกลับมาสู่ระดับชั้นพลังงานเดิม พลังงานที่ถูกปลดปล่อยออกมาจะอยู่ในรูปแบบพลังงานแสง ดังนั้นโลหะต่างชนิดกันจึงมีการคายพลังงานออกมาในปริมาณที่ต่างกันทำให้สีของเปลวไฟมีความแตกต่างกันด้วย
ซึ่งในกรณีการหล่อพระพุทธรูปสัมฤทธิ์ โดยมากมีองค์ประกอบของทองแดง (Cu) เป็นหลัก จึงทำให้เปลวไฟจากเตาหลอมที่เราเห็นปรากฏขึ้นเป็นสีเขียวนั้นเอง ***
และหากมีทองเหลืองเป็นองค์ประกอบหลัก ระหว่างทองแดงและสังกะสี ภาพของเปลวไฟที่ปรากฏก็จะมีลักษณะสีเขียวเช่นเดียวกัน แต่อาจน้อยกว่า แต่ถ้าองค์ประกอบหลักมีแร่ดีบุกมากกว่าสีของเปลวไฟจะออกน้ำเงินขาว (Sn)
*** การสังเกตุสีของเปลวไฟที่เกิดขึ้นจากการสันดาปภายในเบ้าหลอมนั้นเป็นเพียงข้อสันนิษฐานเบื้องต้นสำหรับการจำแนกประเภทของแร่ธาตุเท่านั้น ***

# #ขอขอบคุณข้อมูลดีๆ และสาระน่ารู้จาก teacher : Tak GN #

09/01/2025

#สล่าหล่อพระล้านนา แห่งบ้านช่างหล่อ #
นอกจากประสบการณ์และความชำนาญในการสร้างสรรค์พระพุทธปฏิมา งานปั้น-หล่อพระพุทธรูปแบบโบราณแล้ว “พ่อครูสล่าอี๊ด” ยังมีความเชี่ยวชาญในงานซ่อมแซมงานพระพุทธรูปโบราณ ที่ชำรุดเสียหายให้กลับมาอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์แบบและถูกต้องตามพุทธลักษณะ ด้วยกรรมวิธีการหล่อสำริดแบบโบราณ ตามตำรับบ้านช่างหล่อ เมืองเชียงใหม่.

27/12/2024

การหล่อที่ใช้อุปกรณ์หลอมหล่อแบบโบราณก็จะได้งานที่เป็นเนื้อสำริดตามนี้

22/12/2024

# (ช่างหล่อ) สล่าหล่อพระพุทธรูปล้านนาแบบโบราณ แห่งบ้านช่างหล่อ ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงกับบริบทของสังคมโลกยุคใหม่ #

จากประวัติศาสตร์สังคมพหุวัฒนธรรมของผู้คนในพื้นที่เมืองและชานเมืองเชียงใหม่ : เปรียบเสมือนหม้อใบใหญ่ที่หลอมรวมกระแสธารทุนนิยม การพัฒนาเมืองและผู้คนที่หลากหลาย เกิดการผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนตามกระแสสังคม "จากอดีตที่รุ่งเรืองสู่ปัจจุบันที่ร่วงโรย"

รายการ คนไทย หัวใจไม่ท้อออกอากาศ :: วันเสาร์ที่ 11 มกราคม 2563เวลา 9:00 – 9:30 น. ช่อง5HD1ตอน :: ชัยรัตน์ แก้วดวงแสง สืบสานการ...

22/12/2024

จากประวัติศาสตร์สังคมพหุวัฒนธรรมของผู้คนในพื้นที่เมืองและชานเมืองเชียงใหม่ : เปรียบเสมือนหม้อใบใหญ่ที่หลอมรวมกระแสธารทุนนิยม การพัฒนาเมืองและผู้คนที่หลากหลาย เกิดการผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนตามกระแสสังคม "จากอดีตที่รุ่งเรืองสู่ปัจจุบันที่ร่วงโรย"

# (ช่างหล่อ) สล่าหล่อพระพุทธรูปล้านนาแบบโบราณ แห่งบ้านช่างหล่อ ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงกับบริบทของสังคมโลกยุคใหม่ #

https://youtu.be/K9Ag3SC2NgU?si=wGaELc2jiqD0NA-D
………………………….