09/11/2024
Abwaan Abdi Dhuux--2024-1942. WAABERI-SOMALI-FOLKLORE-
TAARIIKH KOOBAN.
abwaan Cabdi-dhuux wuxuu dhashay hillaadii 1942kii, deegaanka hul-tukato ee ka tirsan deegaanada Deggmada FEER-FEER ee ku teedsan xadkey wadagaan gobolka soomaali galbeed iyo Gobolka Hiiraan, xilligaa oo halkaa qoyska xoolaha daaqsin u geyeen. qoyskiisa wuxuu ahaa Reer miyi, Reer guraa xoolo dhaqataa kana koobnaa wiilal iyo gabdha.
Doorkiisuna noqday gaban xoolaha raacitaan koooda faran, aabbihiis yuusuf xasan waxa uu ka mid ahaa ciidamaddii xoogga dalka soomaaliyeed, Hooyadii magaceedu waa Dahabo Xaashi nuur.
Intaa ka dib reerku dib ayee ugu soo laabteen deegaanki markii h**e ka naq-raaceen ee BEERXAAXO oo 30km u jira magaaladda caasimada Beledweyne.
1954 ayuu beerxaano ka galay duggsi quraan, macalin ka ahaa AUN-Macalin Cismaan Guure. ardadii duggsiga isla bilaabeen xilligaa waxaa ka mid ahaa,
1 Maxamed maalin yalaxow
2 Muruxow daahir sabriye
3 Cabdule nuur waasuge (xidigii ciyaarta boodinta qaranka Soomaliyeed)
4 Aadan ciise fiidow
5 Cabdulaahi xaashi shirwac
6 Cabdulaahi cabdi xaad
7 Cali mataan salaad
8 Maxamad shiiq aamin
9 Gosaar cismaan
10 Xasan sheeq cismaan.
1956kii ayuu abwaan cabdi-dhuux isla BEERXAANO ka bilabay waxbarashada maadiga ee dugsi hoose oo xiligaa ku baxeyse luuqadi gumeystihii wadanka haystay TALYANIGA.
Muda yar gurdaheed barbaartii deegaanka ayuu caan ka dhexnoqde cabdi-dhuux, isagooo ahaa xidigg cayaaraha iyo caweysyada dhexbooda ka far-muuqan, mararka qaarna alifa eraya ciyaarta lagu dhaqaajinayo waana goorta uu dareemay hibadiiisa curineed.
1964kii ayuu ku biiray ciidankii xoogga dalka soomaaliyeed kuna meyleysnaa ururkii 8aad ciidanka xoogga soomaaliyeed qeybtiisi taangiyada, looga sii beddelay ururkii 12aad oo xaruuntiisu aheyd xeradii GUBBADLEEY, dulleedka bari magaalada muqdisho. taliyihiisi ayaa ahaa aadan warsame darajadiisuna aheed gashaanle.
1973kii, ayuu ka mid noqday kooxdii xoogga dalka. isago ugu imaade abwaano iyo faniin uga h**eeye kooxda waxaan ka mid ahaa:,
1. AUN: Abwaan; Cusmaan Aadan (Cusmaan Askari)
2. AUN: Abwaan; Maxamed Cali Kaariye
3. AUN: Abwaan; Maxamuud C/llaahi Ciise (Singub)
4. AUN: Abwaan Maxamuud Tukaale.
5. AUN: Cabdi Salaad (Beerdillaacshe)
6. AUN: Meecaad Miiggane (Aw-maacaleesh)
7. AUN: Ismaaciil Xirsi Dhegjar (Xaaijiya Masle
8. AUN: Faarax Maxamuud Guuleed.
9. AUN: Saafi Ducaale Cali
10. AUN: Faadumo Muuse Wanaag
11. AUN: Cumar Cabdulle Shoolli
12. AUN: Seynab Xaaji Cali (Baxsan)
13. AUN: Faadumo Cali (Nagruuma)
14. AUN: Cabdi Cali Baa-Calwaan
15. Cumar Xasan Rooraaye
16. Salaad Maxamed Shardi (Salaad Derbi)
17. Shankaroon Axmed Yuusuf (Sagal)
18. Khadiijo Foodeey Nuur (IQB)
Kooxdu tira ahaan, intaa wey ka badnayd, oo waxa jira hal-doorroiyo weliba qaar kale oo fara badan oo aan halkan lagu soo wada koobi karin, maxaa yeelay, kooxdu qeybaha fanka oo dhan bay ka koobnayd, hasa yeeshee, in- toodii ugu caansanayd baan idiin soo xulay.
Muddo yar ka dib, Gaashaanle sare, Ismaaciil Cali Abokor oo ahaa, wasiirkii wasaaradda war-faafinta iyo hanuuninta dadweynaha kana tirsanaa golihii sare ee Kacaanka, ayaa isku biiriyay kooxihii kala ahaa: Raadiyo Muqdisho, Raadiyo Hargeysa iyo kooxdii Xoogga dalka Soomaaliyeed, waxaana isku dar- kooda ka soo dhex baxay oo loo bixiyay magacan cusub ee ah Waaberi, sidaa ayey ugu suura gashay, inu ka mid ahaado Hoballada Qaranka ee Waaberi, taas oo mudda dheer la soo shaqeeyay xilli danbena u hoggaanka maamulkeeda wax ka soo qabtay, ilaa iyo haddana uu weli ka sii mid ahay.
Abwaan C/dhuux, muddadii dheerayd ee uu la soo shaqeynayay Hoballada qaranka ee Waaberi, kaalintiisa faneed, waxay ahayd mid muuqata oo aan qarsoonayn; wuxuu ahaa Hal-abuur curiya ereyada, Jilaa karti iyo hal adayg u leh, waxaa uu jilayo iyo weliba cayaa- raha hiddaha iyo dhaqanka oo uu si firfircoon uga dhex muuqday.
abwaan cabdi-dhuux wuxuu ahaa xubbin ka mida ciyaaryahanadii ciyaaraha hiddaha iyo dhaqanka qaranka soomaaliyeed, kuwaa oo ka soo ciyaare dal iyo dibbad ba qaranka u soo hooye guulo iyo bilado.
qeyb ka mida ciyaaryahanadii ay isla soo shaqeyaan waxaan ka mid ahaa:,
1. AUN: Abgaal Saciid Riyaale
2. AUN: Abwaan Maxamuud C/llaahi (Singub
3. AUN: Maxamed Nuur Akhyaar
4. AUN: Xasan Cilmi Qori (Xasan bilaajo)
5. AUN: Ibraahim Nuur Maxamed (Dheri)
6. AUN: Makaraan Caraaye Maxamuud
7. AUN: Cumar Barre Berkaan
8. Abwaan, Axmadeey Cabdi Gaashaan
9. Aweys Khamiis Cabdalla (Mabuuse)
10. C/qaadir Cusmaan Calasoow
11. Sheekh Abuukar Axmed Abbanuur (Sheekaale)
12. Cabdi Khaalid Bookh
13. Cadoow Jimcaale Gacal
14. Cali Maxamed Cali (Cali Ganeey)
15. Cumar C/llaahi Ciise (Fakad)
16. Cusmaan Yuusuf Xasan (Cusmaan Bullo)
17. C/llaahi Axmed Dafe
18. Axmed Jimcaale Maxamuud (Axmed Jeenax)
19. Ciise Jidoow Maxaad
20. Axmed Abuukar Abbunaa lyo qaar kale oo badan.
W/Q------Cabdullahi Cabdicasiis Dhaqane
KU ----- Abwaan Abdi Dhuux
[email protected]
