06/05/2026
Halbeegyadii Soomaalidu Ragga Ku Cabbiri jirtay.
“Deeq, dirir iyo dood”
Halbeegyada ugu mugga iyo miisaanka weyn waxa ka mid ahaa: Doodda, deeqda iyo dirirta. Ninku waa in uu yahay nin hub la’aan didirikara oo afkiisa isku furankara, gartiisa marsankara gardarradana iska difaacikara. Ninku waa in uu yahay nin gaantiisu furantahay oo aan dhabcaal ahayn. Gurigiisana lagu soo hirto laguna soo hagaago. Ninku waa in uu yahay nin marka xaal xumaado geesi aan libiqsan, oo birtu karin ah tolkiisana hoggaanka u qabankara.
Waayadii h**e qayb kasta oo nolosha ka mid ahi waxa ay lahayd halbeeg, lagu miisaamo laguna cabbiro. Nolosha ayaa ayna lamahuraan u ahayd, si taabbagalkeedu uu u hirgalo. Ragga oo ahaa tiirka ugu muhiimsan ee nolosha ayaa aynnu eegaynaa bal miisaanka la saari jiray ee loo qiimayn jiray raganimadooda. Raggu rag waa wada yahay balse waxa jira garaaddo la is dheeryahay. Maahmaah saddexley ah ayaa ahayd raggu saddex waa ka simanyahay: Magta, muuqa iyo magaca. Maahmaahdaasi waxa ay inna tusaysaa ay jiraan hummaag guud oo raggu wadaago basle ay qarsoonyihiin wax badan oo la is dheeryahay.
Maahmaah kale oo saddexley aha ayaa iyana ahayd ragga saddex baa ugu liita: Nin maqan oo aan la tebin, nin jooga oo aan la tirin iyo nin tagay oo aan la joojin. Saddexleydani waa mid ka mid ah maamaaha ugu mugga weyn ee lagu qiimeeyo kartida iyo milgaha raganimaa. Ninku marka golaha la joogo haddii aan la is weydiin oo aan la odhan waar ninkii hebel meeyey? Arrinku ha innoo furme nin jira oo tirsan muu ahayn. Marka raggu golaha joogo ee la is magacdhebaayo ninka aan carrabka lagu adkayn ee aan la sheegin isaga oo golaha jooga isna ma tirsana. Ninka golaha ka kacay ee arrinka ka yara wasiisiyey ama wax diiday, ee waar fadhiiso! Waar arrinka ha loo xidho hadduu kacay la odhan waayo, ee arrinkii la iska wato isna nin beesha iyo reerka miisaan ku leh maaha.
Murti kale oo lix nudood ah ayaa iyana jirta, oo ragga qiimahooda iyo qaayahooda lagu kala abla-ableeyey. Waxa ay leedahay raggu waa todoba jaad oo kala ah: Nin rageed, nin rageed-kalaal, rife, rife-kalkaal, udub-xeje. Anna waa-ikan. Lixdan jaadba ragga ayaa ay midyihin mid walibana waa halbeeg sheegaaya ninka ku sifooba dhaqankaasi, halka ay joogto raganimadiisa iyo milgihiisu.
1. Nin rageed: Waa nin arrinka heli o goo arrin yaqaanna ah
2. Nin rageed-kalaal: waa nin arrinku si wacan ugu muuqday, nin rageedkiina ku taageeray arrinka
3. Rife: Waa nin ka shaqeeyo uun qardabaynta arrinka la heley, geedkana aan tegin.
4. Rife-kalaal: Waa mid caawiye u ah una jiibiya kaa wax qardabaynaaya ee aan geedkana tagayn.
5. Udub-xeje/ Mas-dil: Waa nin aan guryaha, dumarka iyo caruurta maba dhaafo, oo marba dumarka ayaa yidhah waar kaaley hebelow udubkan noo qabo waar kaalay maskan naga dil bawdka ku jira.
6. Anna waa-ikan: Waa nin iska danaystay oo hawlihiisa iska raacday, oo intii rag gorodda iskula jiray ee arrin la waday wuu maqnaa. Marka xaajo dhammaato ayuu odhonayaa anna waa-ikan ee maxaa la yidhi?
Isaseegga maanta nolosha Soomalida ka dhacay ayaa ah, intaa aan kor ku soo sheegnay ee waayadii h**e kala sheeganayd, in ayna maanta kala sheeganayn oo ay meel isugu wada imanayaan isku sina looga talaqaadanaayo. Raggii aan la dhagaysan arrin iyo talo midna aan la waydiin jirin ayaa maanta taliya taasnina waxa ay keentay kala tag, bubur, dib-u-dhac, horumar la’aan, isqabsi joogto ah iyo in ninkii geedka iyo arrinka laga ilaalin jiray la darajeey. Halkaa waxa ka soo ifbaxday maahmaahdii h**e ee ahayd ‘ Nin aan talinjirin haddii uu taliyo, nin aan tagijirin ayaa taga’
