17/08/2026
Kolektyw Komitet zaprasza na Trójmorze
Artykuł
Dyskusja
Czytaj
Edytuj
Edytuj kod źródłowy
Wyświetl historię
Wygląd ukryj
Tekst
Mały
Normalny
Duży
Szerokość
Normalna
Duża
Kolor (beta)
Automatyczny
Jasny
Ciemny
Wstęp
Trójmorze
Three Seas Initiative
Mapa
Państwa Trójmorza
Członkowie
Austria
Bułgaria
Chorwacja
Czechy
Estonia
Grecja
Litwa
Łotwa
Polska
Rumunia
Słowacja
Słowenia
Węgry
Utworzenie
2015
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Trójmorze (w skrócie 3SI lub TSI od ang. Three Seas Initiative, także BABS od ang. Baltic, Adriatic, Black Sea Initiative; łac. Trimarium[1]) – międzynarodowa inicjatywa gospodarczo-polityczna skupiająca 13 państw Unii Europejskiej położonych między Morzem Bałtyckim, Czarnym i Adriatyckim: Austrię, Bułgarię, Chorwację, Czechy, Estonię, Grecję, Litwę, Łotwę, Polskę, Rumunię, Słowację, Słowenię i Węgry[2][3]. Uczestnikami stowarzyszonymi są Ukraina, Mołdawia (od 2023), Albania i Czarnogóra (od 2025), a partnerami strategicznymi Japonia (od 2024), Hiszpania, Turcja (od 2025) i Włochy (od 2026)[4][5]. Obszar państw Trójmorza stanowi prawie jedną trzecią powierzchni UE i zamieszkuje go ok. 120 milionów ludzi[6][7].
Inicjatywę powołano w 2015 roku z inicjatywy prezydentów Polski i Chorwacji, Andrzeja Dudy i Kolindy Grabar-Kitarović. Jej celem jest wzmocnienie połączeń infrastrukturalnych na osi północ-południe (transport, energetyka, cyfryzacja), które w okresie zimnej wojny rozwijano głównie na osi wschód-zachód ku ZSRR[8]. Do kluczowych projektów należą droga Via Carpatia, gazociąg Baltic Pipe, Terminal LNG im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Świnoujściu oraz linia kolejowa Rail Baltica.
Choć Trójmorze bywa porównywane z historyczną koncepcją Międzymorza, różni się od niej założeniami: działa w ramach UE (wszystkie państwa członkowskie są jednocześnie członkami Unii), nie jest skierowane przeciwko żadnemu państwu i koncentruje się na współpracy gospodarczej, nie wojskowej[2]. Znaczenie Inicjatywy wzrosło po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, kiedy wcześniejsze inwestycje w dywersyfikację energetyczną okazały się strategicznie trafne.
Historia
Pierwsze spotkanie Inicjatywy odbyło się 29 września 2015 roku w Nowym Jorku, a pierwszy formalny szczyt w Dubrowniku w sierpniu 2016 roku, gdzie przyjęto deklarację wskazującą cele współpracy w dziedzinach energetyki, transportu (w tym Via Carpatia), komunikacji cyfrowej i gospodarki[9].
Na szczycie w Warszawie w 2017 roku, w którym wziął udział prezydent USA Donald Trump, zapowiedziano powołanie Funduszu Trójmorza i Sieci Izb Handlowych Trójmorza oraz zaprezentowano katalog wspólnych inwestycji[9]. W 2019 roku Bank Gospodarstwa Krajowego i rumuński EximBank podpisały w Luksemburgu akt założycielski Funduszu[10].
W styczniu 2021 roku prezydenci Ukrainy i Mołdawii, Wołodymyr Zełenski i Maia Sandu, podpisali w Kijowie deklarację o zainteresowaniu uczestnictwem w Inicjatywie[11]. Oba państwa uzyskały status partnerów stowarzyszonych na szczycie w Bukaresztcie w 2023 roku, kiedy do Inicjatywy przystąpiła też Grecja jako trzynasty członek. Na 9. szczycie w Wilnie w 2024 roku Japonia została partnerem strategicznym[12]. Na szczycie w Warszawie w 2025 roku Turcja i Hiszpania uzyskały status partnerów strategicznych, a Albania i Czarnogóra zostały uczestnikami stowarzyszonymi[4]. Na 11. szczycie w Dubrowniku w kwietniu 2026 roku partnerem strategicznym zostały Włochy[5].
Cele
Szczyt Inicjatywy Trójmorza Warszawa 2017
W deklaracji z Bukaresztu w 2018 roku za trzy główne cele Trójmorza uznano: zdynamizowanie rozwoju gospodarczego regionu, wzmocnienie spójności UE oraz wzbogacenie więzi transatlantyckich[13]. Cele te realizowane są w trzech obszarach[8]:
Energetyka. Dywersyfikacja źródeł i szlaków dostaw energii, budowa połączeń gazowych i elektroenergetycznych na osi północ-południe, rozwój terminali LNG i infrastruktury odnawialnych źródeł energii.
Transport. Budowa i modernizacja połączeń drogowych, kolejowych i wodnych łączących Bałtyk z Adriatykiem i Morzem Czarnym, uzupełniających infrastrukturę odziedziczoną po okresie zimnej wojny, zorientowaną głównie na osi wschód-zachód.
Cyfryzacja. Rozbudowa sieci szerokopasmowych i 5G, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa i rozwój usług cyfrowych w regionie[14].
Inicjatywa opiera się na corocznych szczytach organizowanych rotacyjnie przez państwa członkowskie, na których przyjmowane są deklaracje polityczne i zatwierdzane projekty infrastrukturalne.
Kluczowe projekty
W raporcie o stanie projektów z 2024 roku wymieniono 143 przedsięwzięcia priorytetowe o łącznej wartości szacowanej na 111 mld EUR, z czego ok. 40% budżetu zostało zabezpieczone. Do końca 2024 roku zrealizowano 14 projektów, a kolejnych 19 znajdowało się w zaawansowanym stadium realizacji[15]. Największy udział w portfelu stanowią projekty transportowe (51%), przed energetycznymi (39%) i cyfrowymi (10%)[16].
Transport
Via Carpatia – droga ekspresowa łącząca Kłajpedę na Litwie z Salonikami w Grecji, przebiegająca przez Polskę, Słowację, Węgry, Rumunię i Bułgarię. Stanowi główną oś transportową regionu na kierunku północ-południe.
Rail Baltica – linia kolejowa o europejskim rozstawie szyn (1435 mm) łącząca Tallinn, Rygę i Kowno z siecią kolejową UE. Planowane ukończenie po 2030 roku.
Energetyka
Terminal LNG im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Świnoujściu – terminal regazyfikacyjny LNG, rozbudowany w 2024 roku do przepustowości 8,3 mld m³ rocznie. Umożliwia import gazu z Kataru, USA i Norwegii.
Baltic Pipe – gazociąg łączący norweskie złoża Morza Północnego z Polską przez Danię. Uruchomiony 1 października 2022 roku, zastąpił dostawy z rosyjskiego gazociągu jamalskiego[7].
BRUA – gazociąg łączący Bułgarię, Rumunię, Węgry i Austrię, umożliwiający dywersyfikację dostaw gazu z regionu Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego.
Znaczenie geopolityczne
Znaczenie Inicjatywy wzrosło po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, kiedy wcześniejsze inwestycje w dywersyfikację energetyczną umożliwiły państwom regionu szybkie ograniczenie zależności od rosyjskich surowców[17].
Wójtowicz (2020) porównał kultury strategiczne państw Trójmorza i stwierdził więcej zbieżności niż różnic: wspólna orientacja atlantycka i priorytet obrony terytorialnej w ramach NATO. Główna linia podziału dotyczy stosunku do Rosji: państwa z doświadczeniem okupacji sowieckiej traktują ją jako bezpośrednie zagrożenie, Węgry i Chorwacja utrzymują pragmatyczne relacje energetyczne[18]. Grgić (2023) i Bouwers (2025) wskazują, że Trójmorze wpisuje się w proces redefinicji tożsamości Europy Środkowo-Wschodniej, przekształcając region z biernego zaplecza w podmiot budujący europejską autonomię strategiczną[19][20].
Po 2022 roku retoryka Inicjatywy przesunęła się od deklarowanego skupienia na gospodarce ku otwartemu uznaniu funkcji obronnych projektów infrastrukturalnych[21]. Deklaracja ze szczytu w 2024 roku podkreśliła potrzebę wzmocnienia korytarzy północ-południe jako infrastruktury podwójnego zastosowania (dual-use), umożliwiającej szybkie przerzucanie sił NATO wzdłuż wschodniej flanki Sojuszu[15]. Budginaite-Froehly (2025) zaproponowała ustanowienie w ramach Trójmorza centrum innowacji obronnych (Defense Innovation Hub), które integrowałoby kwestie bezpieczeństwa z planowaniem infrastrukturalnym od fazy projektowej, zamiast dobudowywać elementy ochronne do istniejących obiektów[22].
Państwa członkowskie
Kraje członkowskie
Lp. Państwo Ludność (2025)[6] Uwagi
1 Austria 9 197 200
2 Bułgaria 6 437 400 gospodarz szczytu w 2021
3 Chorwacja 3 874 400 państwo założycielskie; gospodarz szczytu w 2016 i 2026
4 Czechy 10 909 500
5 Estonia 1 370 000 gospodarz szczytu w 2020
6 Grecja 10 409 500 członek od 2023
7 Litwa 2 890 700 gospodarz szczytu w 2024
8 Łotwa 1 856 900 gospodarz szczytu w 2022
9 Polska 36 497 500 państwo założycielskie; gospodarz szczytu w 2017 i 2025
10 Rumunia 19 036 400 współzałożyciel Funduszu Trójmorza; gospodarz szczytu w 2018 i 2023
11 Słowacja 5 419 500
12 Słowenia 2 130 900 gospodarz szczytu w 2019
13 Węgry 9 539 500
Łącznie 119 569 400
Partnerzy strategiczni i uczestnicy stowarzyszeni
Państwo Status Od
Unia Europejska Komisja Europejska partner strategiczny 2017
Stany Zjednoczone partner strategiczny 2017
Niemcy partner strategiczny 2017
Ukraina uczestnik stowarzyszony 2023
Mołdawia uczestnik stowarzyszony 2023
Japonia partner strategiczny 2024
Hiszpania partner strategiczny 2025
Turcja partner strategiczny 2025
Albania uczestnik stowarzyszony 2025
Czarnogóra uczestnik stowarzyszony 2025
Włochy partner strategiczny 2026
Fundusz Trójmorza
Osobny artykuł: Fundusz Inwestycyjny Inicjatywy Trójmorza.
Fundusz Inwestycyjny Inicjatywy Trójmorza został powołany w 2019 roku przez Bank Gospodarstwa Krajowego i rumuński EximBank. Instytucje założycielskie złożyły zobowiązania do wpłat w łącznej kwocie przekraczającej 500 mln euro, a docelowo fundusz ma zebrać od 3 do 5 mld euro od instytucji publicznych i prywatnych inwestorów[23]. Rada nadzorcza składa się z przedstawicieli banków rozwoju z Polski, Rumunii i Czech[24]. Stany Zjednoczone zadeklarowały 1 mld dolarów wsparcia dla Funduszu, jednak do 2021 roku przekazano jedynie 300 mln[25].
Indeks CEEplus
