20/05/2026
Hoy nace Feliks Woytkowski 🇵🇱 : llegó a Perú por azar, se quedó por la guerra y descubrió 1000 especies que el mundo no conocía. El héroe olvidado de la Amazonía.
Feliks Woytkowski, fue un naturalista, explorador, entomólogo, zoólogo y botánico polaco 🇵🇱, vivió durante casi 40 años en el Perú 🇵🇪.
Nació el 20 de Mayo de 1892 en Grzymałów, Małopolska, Polonia 🇵🇱
Llega a Perú en 1929 acompañado de su esposa Helena Chmielewska y su hijo Jerzy Berdnard de 4 años de edad, un poco al azar y atraído por la selva amazónica; sin embargo, por el estallido de la Segunda Guerra Mundial y otros acontecimientos posteriores ocurridos en Polonia 🇵🇱, con la pérdida del contacto con su familia, permaneció casi toda su vida en Perú 🇵🇪, durante la cual mayormente recorrió la selva peruana estudiando y colectando insectos y especies de plantas desconocidas para la ciencia de entonces y casi al final de su vida, en el año 1964, pudo retornar a su amada Polonia 🇵🇱 donde falleció dos años después, y a donde llegó llevando consigo dos cajas que contenían todas sus notas y apuntes de sus expediciones y actividades científicas juntamente con sus observaciones sobre la cultura y la vida social del Perú 🇵🇪 de entonces y que consideraba “era lo más precioso que podría ofrecer a su patria”. 🇵🇱
Durante su estadía en el Perú 🇵🇪 (1929-1964) llevó a cabo una obra verdaderamente grande y en condiciones muy difíciles, llegando a realizar más de 60 expediciones a través de todo el Perú por cuenta propia y otras formando parte de expediciones científicas organizadas por botánicos de los Estados Unidos 🇺🇲. En el campo de la entomología, coleccionó y estudió más de mil especies de insectos desconocidos para la ciencia de entonces y entre ellos varios que requerían de la creación de nuevos géneros, llevando algunos incluso su apellido. En el campo de la botánica, descubrió más de cien nuevas especies de plantas descritas después detalladamente por especialistas y algunas de ellas fueron designadas con su apellido, como: “Monnina Woytkowski”.
Colaboró con decenas de instituciones científicas de Europa y de ambas Américas, a donde enviaba sus descubrimientos y anotaciones. Casi el total de sus colecciones botánicas se encuentran en los Estados Unidos 🇺🇲 Missouri Botanical Garden (Herbario del Jardín Botánico de Misuri donde es famosa la colección de plantas peruanas “Woytkowski”) y en el Jardín Botánico de la Universidad de California en Berkeley UC Berkeley
En el Perú 🇵🇪 enriqueció y donó cientos de plantas juntamente con sus anotaciones a los jardines botánicos de Lima, exhibiéndose en el Jardín Botánico de la Universidad Nacional Agraria La Molina
más de 600 plantas con sus descripciones y anotaciones. Fue director del Jardín Botánico de Lima de 1942-1945. Cofundador del Jardín Botánico de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos .
Una pasión a la que igualmente dedicó muchos años de su vida fue al estudio y colección de plantas medicinales para la industria farmacéutica Ciba, para lo que entró en contacto con indígenas de la selva, de quienes aprendió mucho en esta labor y su colección representó más de 80 mil plantas de cinco mil especies. Asimismo, a la creación de semilleros y plantaciones de orquídeas, cactus palmeras y helechos, llegando a plantar más de mil orquídeas, 500 de las cuales realmente muy buenas.
“Perú: Mi tierra no prometida”, es la obra póstuma de Feliks Woytkowski, muy conocida en el círculo de botánicos y entomólogos a nivel mundial 🌏 y que fue cuidadosamente recopilada y publicada a su muerte por su sobrina María Salomea Wielopolska, (autora de tres libros y una serie de artículos dedicados a la cultura y a la naturaleza suramericanas) en base a sus diarios e información cronológica de todas sus expediciones realizadas durante su vida en Perú 🇵🇪, y que gracias al apoyo del Smithsonian Institution de Washington, fue traducido del polaco al Inglés y convierten este libro en un documento valioso y donde se puede revivir momentos importantes de la historia del descubrimiento científico de la biología de la amazonía peruana. El Dr. Martín Brown del “Research Laboratory, Colorados Springs escribió una vez que “Woytkowski fue un héroe de las ciencias naturales”. y la publicación de este libro es un homenaje justo para un personaje extraordinario, quien dedicó su vida a las investigaciones naturales en los campos de la botánica y la entomología.
Feliks Woytkowski solía decir que cuando “los polacos hacen individualmente algo útil en el extranjero”, Polonia 🇵🇱 ganaba importancia y prestigio y que siempre ese fue el propósito de su vida. Regresó a Polonia 🇵🇱 en 1964, vivió con su hermano Tadeusz en Cracovia, donde falleció el 8 de Mayo de 1966.
Tuvo un sólo hijo Jerzy Bernard, quién tuvo tres hijos en Perú, Eduardo, Gladys y Rosa María Woytkowski Pinzás
🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇪🇵🇱🇵🇪🇵🇱
Dzisiaj przypada rocznica urodzin Feliksa Woytkowskiego 🇵🇱: przybył do Peru przez przypadek, pozostał tam z powodu wojny i odkrył 1000 gatunków, o których świat nie miał pojęcia. Zapomniany bohater Amazonii.
Feliks Woytkowski, polski przyrodnik, odkrywca, entomolog, Zoolog i botanik, mieszkał przez prawie 40 lat w Peru 🇵🇪.
Urodził się 20 maja 1892 roku w Grzymałowie, Małopolska, Polska
Do Peru przybył w 1929 roku wraz z żoną Heleną Chmielewską i 4-letnim synem Jerzym Berdnardem, trochę przypadkowo, a trochę zwabiony amazońską dżunglą; Jednak ze względu na wybuch II wojny światowej i inne późniejsze wydarzenia w Polsce, przy jednoczesnej utracie kontaktu z rodziną, prawie całe życie pozostał w Peru, w czasie którego głównie przemierzał peruwiańską dżunglę badając i zbierając nieznane wówczas nauce gatunki owadów i roślin i prawie do końca życia, w 1964 roku mógł powrócić do ukochanej Polski gdzie zmarł dwa lata później, a do której przyjechał zabierając ze sobą dwa pudła zawierające wszystkie jego zapiski i notatki z wypraw i działalności naukowej wraz z obserwacjami dotyczącymi kultury i życia społecznego ówczesnego Peru, które uważał za "najcenniejszą rzecz jaką mógł ofiarować ojczyźnie".
W czasie pobytu w Peru (1929-1964) w bardzo trudnych warunkach wykonał naprawdę wielką pracę, przeprowadzając ponad 60 ekspedycji na terenie całego Peru samodzielnie i inne w ramach ekspedycji naukowych organizowanych przez botaników ze Stanów Zjednoczonych.
W dziedzinie entomologii zebrał i przebadał ponad tysiąc nieznanych wówczas nauce gatunków owadów, a wśród nich kilka takich, które wymagały utworzenia nowych rodzajów, niektóre z nich nosiły nawet jego nazwisko.
W dziedzinie botaniki odkrył ponad sto nowych gatunków roślin opisanych później szczegółowo przez specjalistów, a niektóre z nich zostały oznaczone jego nazwiskiem, jak np.: "Monnina woytkowskii".
Współpracował z kilkudziesięcioma instytucjami naukowymi w Europie i obu Amerykach, do których przesyłał swoje odkrycia i notatki. Prawie wszystkie jego kolekcje botaniczne znajdują się w Stanach Zjednoczonych (Herbarium Ogrodu Botanicznego Missouri, gdzie znana jest kolekcja roślin peruwiańskich "Woytkowski") oraz w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkley. W Peru wzbogacił i podarował setki roślin wraz ze swoimi adnotacjami ogrodom botanicznym w Limie, wystawiając w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Rolniczego ponad 600 roślin z jego opisami i adnotacjami. W latach 1942-1945 był dyrektorem Ogrodu Botanicznego w Limie. Współzałożyciel Ogrodu Botanicznego przy Universidad Nacional Mayor de San Marcos.
Pasją, której poświęcił wiele lat swojego życia było badanie i zbieranie roślin leczniczych dla przemysłu farmaceutycznego Ciba, w tym celu nawiązał kontakt z rdzennymi mieszkańcami dżungli, od których wiele się w tej pracy nauczył, a jego kolekcja liczyła ponad 80 tysięcy roślin z pięciu tysięcy gatunków. Ponadto, do tworzenia rozsadników i plantacji storczyków, kaktusów, palm i paproci, dostając do sadzenia ponad tysiąc storczyków, z których 500 naprawdę dobre.
"Peru: Moja ziemia bez obietnic", to pośmiertne dzieło Feliksa Woytkowskiego, znanego w środowisku botaników i entomologów na całym świecie, które zostało starannie opracowane i wydane po jego śmierci przez jego siostrzenicę Marię Salomeę Wielopolską Woytkowska, (autor trzech książek i serii artykułów o kulturze i przyrodzie Ameryki Południowej) na podstawie jego dzienników i chronologicznych informacji o wszystkich wyprawach odbytych za jego życia w Peru, Dzięki wsparciu Smithsonian Institution of Washington, przetłumaczono ją z języka polskiego na angielski i uczyniono z tej książki cenny dokument, w którym można przeżyć ważne momenty w historii naukowego odkrywania biologii Amazonii Peruwiańskiej. Dr Martin Brown z "Research Laboratory, Colorados Springs" napisał kiedyś, że "Woytkowski był bohaterem nauk przyrodniczych", a publikacja tej książki jest... jest odpowiednim hołdem dla niezwykłej postaci, która poświęciła swoje życie badaniom przyrodniczym w dziedzinie botaniki i entomologii.
Feliks Woytkowski mawiał, że gdy "poszczególni Polacy robią coś pożytecznego za granicą", Polska zyskuje na znaczeniu i prestiżu i to zawsze było celem jego życia. Do Polski powrócił w 1964 roku, zamieszkał u brata Tadeusza w Krakowie, gdzie zmarł 8 maja 1966 roku.
Miał tylko jednego syna Jerzego Bernarda, który w Peru miał troje dzieci: Eduardo, Gladys i Rosę Marię Woytkowski Pinzás.
