22/09/2026
नेवार समुदायमा गुफा संस्कार
गुफा, जसलाई नेवारी भाषामा बाह्रा तयगु (Bahra Tayegu) तथा सूर्य दर्शन पनि भनिन्छ, नेवार समुदायमा प्रचलित एक प्राचीन बालिका किशोरावस्थामा प्रवेश गर्ने संस्कार हो। यो संस्कार बालिकामा पहिलो महिनावारी सुरु हुनुअघि गरिने परम्परा हो।
गुफा संस्कारको अर्थ
‘गुफा’ शब्दले सामान्यतः ओडार वा गुफा भन्ने अर्थ दिन्छ। यस संस्कारमा बालिकालाई केही समय अँध्यारो र एकान्त स्थानमा राखिने भएकाले यसलाई गुफासँग तुलना गरिएको हो।
उमेर र अवधि
परम्पराअनुसार यो संस्कार सामान्यतः १२ देखि १४ वर्ष उमेरका बालिकाका लागि गरिन्छ। बालिकालाई विशेष रूपमा तयार पारिएको अँध्यारो कोठामा १२ दिनसम्म राख्ने चलन रहेको पाइन्छ।
गुफामा बस्दा पालना गरिने परम्परा
गुफामा बस्ने अवधिमा बालिकाका लागि विभिन्न नियम तथा परम्परा पालना गरिन्छ।
* प्रत्यक्ष सूर्यको प्रकाशबाट टाढा राखिन्छ।
* परिवारका पुरुष सदस्यहरू, जस्तै बुबा, दाजुभाइ, काका तथा हजुरबुबालाई हेर्न नहुने परम्परा हुन्छ।
* खानपानमा पनि केही नियम तथा प्रतिबन्ध पालना गरिन्छ।
* ऐना हेर्न, श्रृङ्गार गर्न तथा बाहिर गएर सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुन रोक लगाइन्छ।
* बालिकालाई परिवारका महिला सदस्यहरूले आवश्यक हेरचाह तथा साथ दिने गर्छन्।
गुफा संस्कारको अन्तिम दिनलाई विशेष रूपमा सूर्य दर्शन भनिन्छ। बाह्रौँ दिन बालिकालाई गुफाबाट बाहिर निकालेर सूर्यको दर्शन गराइन्छ।
यस अवसरमा बालिकाको सूर्यसँग प्रतीकात्मक विवाह गराउने परम्परा पनि रहेको छ। सूर्यलाई अमर तथा शाश्वत शक्तिका रूपमा लिइने भएकाले यो संस्कारले बालिकालाई जीवनभर सुरक्षा, सौभाग्य र सुख प्राप्त होस् भन्ने सांस्कृतिक विश्वासलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।
गुफा संस्कार केवल बालिकाको किशोरावस्थामा प्रवेशसँग सम्बन्धित संस्कार मात्र नभई नेवार समुदायको धार्मिक विश्वास, सामाजिक परम्परा र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण संस्कार हो।
गुफा संस्कार केही ठाउँ वा परिवारमा १२ दिन मात्र नभई १ दिनमै पनि गर्ने चलन हुन सक्छ।