01/05/2026
“समाज, राजनीति र युवाको मानसिक अवस्था: चुनौती र समाधान”
नेपालको समाज एउटा जटिल संक्रमणको अवस्थामा छ—जहाँ एकातिर प्रत्येक नागरिकमा समाज र राष्ट्रप्रतिको गहिरो माया छ, भने अर्कोतिर राजनीतिक पहुँच, शक्ति र अवसरको खोजीमा पलाएको लोभले त्यो माया धुमिल बनाइरहेको छ। यही द्वन्द्वले आजको युवापुस्तामा ठूलो असर पारेको देखिन्छ।
हाम्रो समाजमा “के गर्ने” भन्दा “कसरी छिटो माथि पुग्ने” भन्ने सोच बलियो बन्दै गएको छ। राजनीतिमा पहुँच हुने, चिनजानका आधारमा अवसर पाउने, र मेहनतभन्दा shortcuts खोज्ने प्रवृत्तिले युवाहरूमा वास्तविक क्षमता विकास गर्ने प्रेरणा घटाएको छ। जब उनीहरूले देख्छन् कि योग्यता भन्दा पहुँचको मूल्य बढी छ, तब उनीहरूको महत्वाकांक्षा त बढ्छ, तर त्यसलाई हासिल गर्ने सही बाटो हराउँदै जान्छ।
यही अवस्थाले धेरै युवाहरूलाई मानसिक रूपमा कमजोर बनाउँदै लगेको छ। बाहिरबाट परिवर्तनको आवाज जस्तो देखिए पनि भित्रभित्रै उनीहरू अन्योल, निराशा र असन्तुष्टिमा फसिरहेका हुन्छन्। सामाजिक सञ्जाल, तुलना गर्ने बानी, अनि असफलताको डरले गर्दा उनीहरूमा “म केही गर्न सक्दिन” भन्ने भावना बढ्दै जान्छ, जुन अन्ततः डिप्रेसनमा रूपान्तरण हुन सक्छ।
अर्कोतिर, दुर्व्यसन र अनावश्यक सोच (overthinking) पनि ठूलो समस्या बनेको छ। तनाव कम गर्न भनेर सुरु गरिएका बानीहरू—जस्तै मदिरा, धूम्रपान वा अन्य लत—पछि गएर झन् ठूलो रोग बन्छन्। यसले व्यक्तिको ऊर्जा, समय र सोच्ने क्षमतालाई कमजोर बनाउँछ, जसले गर्दा व्यक्तिगत विकास झन् टाढा पुग्छ।
तर समाधान असम्भव छैन। यसको लागि केही महत्वपूर्ण कदमहरू आवश्यक छन्:
पहिलो, व्यक्तिगत स्तरमा सोच परिवर्तन गर्नुपर्छ। अरूसँग तुलना गर्नु भन्दा आफ्नै प्रगति हेर्ने बानी विकास गर्नुपर्छ। सानो उपलब्धिलाई पनि महत्व दिने र निरन्तर सिक्ने संस्कार बसाल्नु जरुरी छ।
दोस्रो, मानसिक स्वास्थ्यप्रति खुलापन आवश्यक छ। डिप्रेसन वा तनावलाई लुकाउने होइन, बुझ्ने र समाधान खोज्ने वातावरण बनाउनुपर्छ—परिवार, साथीभाइ वा आवश्यक परे विशेषज्ञसँग कुरा गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।
तेस्रो, समय र ऊर्जा सही दिशामा लगानी गर्नुपर्छ। सीप विकास, पढाइ, सृजनात्मक काम वा साना व्यवसायबाट आत्मनिर्भर बन्ने प्रयासले आत्मविश्वास बढाउँछ। यसले “म गर्न सक्छु” भन्ने भावना जगाउँछ।
चौथो, दुर्व्यसनबाट टाढा रहनु अत्यन्त आवश्यक छ। स्वस्थ बानीहरू—जस्तै व्यायाम, ध्यान (meditation), र सकारात्मक गतिविधिहरू—ले मनलाई स्थिर र सशक्त बनाउँछ।
अन्ततः, समाज र राष्ट्रप्रतिको माया केवल भावनामा सीमित हुनु हुँदैन। त्यो माया व्यक्तिगत जिम्मेवारी र इमानदारीमा देखिनुपर्छ। जब प्रत्येक व्यक्ति आफैँ सुधारतर्फ अघि बढ्छ, तब मात्र समाज र राष्ट्रमा वास्तविक परिवर्तन सम्भव हुन्छ।
आजको आवश्यकता ठूलो नारा होइन, साना तर निरन्तर सुधारका कदमहरू हुन्—जसले युवालाई निराशाबाट निकालेर आत्मनिर्भर र सक्षम बनाउँछ।
