11/09/2021
The Brief History Of Soba
Soba kafin zuwan Tutar SHEHU USMAN DANFODIO Dabayan karban Tutan
Kowane gari yana da asalin tarihinsa dangane da kafuwarsa dakuma yadda yakafu yasami sunansa da asalin da ake kiransa dashi
Al’umman dayawa s**anji anachewa da garinnan Soba, batare da sanin asalin dakuma dalilin dayasa akekiransa da suana Soba, ba
Soba dai yadda tarihi yanuna yasamo asaline daga harshen Barbanchi wanda ke da ma’ana cewar "nan yayimini kyau" wani Babarbare ne yafito daga Kasar Borno yazo nan wajen Gimba, daganan yazo Maigana, yawuche izuwa Soba dagazuwansa wurin shi da iyalansa saiyache "nan yayi mini " shiyasa tun daga wannan lokachi ake kiran garin da suna Soba har izuwa yau.
Tunkimanin shekara Dari biyar da hamsin da s**a wuche aka kafa garin Soba Wanda shi wannan Babarbaren shi ne asalin kafuwan wannan gari na Soba wanda alokachin shine jama’an wurin s**a same shi su nadashi yazama SARKIN SOBA amma su basacewa Sarki saidai MAGAJI SOBA alokachin shi saidai ache magajin Soba yakasanche shine sarki a yadda muke kira ayanzu.
Zamaninda yakasanche babu ilimi addini ana zaune kawai kara zube sai yan sana’a da sukeyi kamar saka, sassaka, rini, jima, dukanchi, da kasuwanchi sai kuma nomah in lokachin damina yayi da rani kuma a tafi farauta ko kuma in yaki yatashi sai a tafi a Samo ganima in anyi nasara a wannan yaki.
Amma duk da haka suna girma ma sarkin domin shine uban kasan, duk da haka mutane basu na tare neba a guri guda ba kamar yadda muke yanzu a lokachin mutane suna zama jefi-jefi ne kamar irin gidan filani sukeyi dukk da haka suna bashi hadin kai in za’atafi wuri daga kuma goyan baya.
A lokachin sa shiwannan sarki yake-yaki wurare da dama bangarden bangare daban daban wuraren daya yaka sune Lafiya, Ningi chikin jihar Bauchi dakuma wajen gabas inda yatafi wajen Ikara, Anchau, dadai wasu wuraren, wajen inda yakai Arewa maso yamma Gimba, Kwasallo, Gubuchi, Richifa, da wasu wuraren, a yamma yakai wajen Yalwa, Maigana, Kinkiba, Matori, Garun, dawasu wurare.
A lokachin ya fadada yankinsa kuma yasha wahalhalu da dama yana kokarin ganin kasar SOBA tabunkasa kuma daulan mukin sa yayinisa kafin yarasu mutane da dama sunche yayi kimanin shekara 98 aduniya kuma ana tsammanin yayi shekara 40 yana sarauta SOBA.
Bayan yarasu ne majalisan sarkin wato kamar su Waziri, Galadima, dadai sauran masufada aji s**a taru s**ayi zaben saban sarki a inda jama’an da dama s**a aminche da babban dansa yagaji mahaifinsa ya hau sarauta kasar SOBA .
Tundaga wannan lokachin ne har izuwa 1804 a lokachin da tutar SHEHU USMAN DANFODIO tabaiyana a kasar zazzau ta hannun malan MUSA a inda s**a aiko aka yaki kasar SOBA aka maida ta karkashin mulkin zazzau.
Bayan kasar SOBA tayi kimanin shekara dari daga 1804 zuwa 1904 a karkashin zaria amma a lokachin akwai sarki amma bamai chikanken ikoba ne domin bashi da ikon gudanar da wani aiki saiya shawarchi sarkin zazzau Malan Musa zaria, yake aiwatar da aikinsa game da sha’anin mulkinsa dakuma wasu nadenaden sarauta inzaiyi sai ya bashi izini.
Dagawannan shekara ta1804 har izuwa lokachin da aka maida Soba takoma Gunduma a shekaran 1903 a zamamin sarkin zazzau Alu Dan Sidi.
Asami sarakuna wanda s**ayi tundaga 1804 har izuwa 1861 wanda s**afito daga gidan sarautar Barebari kamar haka
1. MAGAJI KURMI———1804–1820
2. MAGAJI CHINDO——-1820–1835
3. MAGAJI ASHAGARA—1835–1839
4. MAGAJI MAITAKAKA—1839–1844
5. MAGAJI SULAIMANU—1844–1853
6. MAGAJI KASIMU———1853—1861
Daga wannan shekara da Sarkin Soba Magaji kasimu yarasu sai aka dauke sarautan daga gidan Barebari takomah gidan Zagezagi Sarkin na farko a gidan sarautan zagezagi shine
7. MAGAJI ABDO————-1861—1870
8. MAGAJI DANFILANI——1870—1888
9. MAGAJI BUWA————-1888—1904
10. MAGAJI ABUBAKAR——1904—1920
11. MAGAJI GARBA————-1920—1960
12. MAGAJI HAMZA————-1960—1973
Daga wannan shekara da Sarkin Soba Hamza yarasu sai aka dauke sarautar daga gidan Zagezagi takoma gidan Sullubawa Sarkin na farko a gidan Sarautar Sullubawa shi ne
13. ALHAJI HALIDU MUSTAPHA—-1973–1994
14. ALHAJI SANI HALIDU——1994–Of to date
A zamanin Sarkin zazzau Alu Dan Sidi akamai da SOBA takoma Gunduma a shekaran 1904 bayan rasuwan ( Sarkin SOBA BUWA) sai aka nada ABUBAKAR daga Zaria shi ne Sarki sanan kuma akanada MADAKI SA’IDU yazama Hakimin SOBA shine Hakimi na farko a Gundumar SOBA.
A lokachin sai yakasanche muna da Sarki da Hakimi kuma aka canja saraki an suna ana kiransu da suna Dakatai.
Tundaga wannan shekara 1904 zuwa 1973 an sami sarakuna da s**a fito daga shekara 1973 allah da ikonsa sarautan sai tafito daga gidan Zagezagi takoma gidan Sullubawa a wanda ayau take hannunsu kuma shine sarki na farko daga gidan Sarautar Sullubawa watoh
1. ALHAJI HALIDU MUSTAPHA IBRAHIM JIKAN SARKIN ZAZZAU MALAN ABDULSAMI
Shikuma na biyun shineh
2. ALHAJI MUHAMMAD SANI HALIDU MUSTAPHA IBRAHIM JIKAN SARKIN ZAZZAU MALAN ABDULSALAMI
Tundaga shekara 1804 harzuwa yanzu munsami sarakuna Goma ShaHudu (14) kuma yanzu muna da gidan Sarautar guda uku (3) ne kenan a kasar Soba gasunayen gidan Sarautar kamar haka
1.BAREBARI
2. ZAGEZAGI
3. SULLUBAWA
Kodayake munriga da munjera sunaye sarakuna da kuma shekarun da s**ayi suna Sarauta Kasar Soba har izuwa kan Sarki Muh’d Sani Halidu wanda zamuji baku tarihin babansa wato Sarkin Soba Halidu Mustapha tun lokachin da aka haifeshi har izuwa yau. Tarihinsa yanan zuwa nan gaba
Tunda shekara 1904 har izuwa yau lokachin da aka maida kasar Soba takoma Gunduma achikin lardin zazzau an sami Hakiman da s**a yi Hakimchin su a Soba
Sune kamar haka
1. MADAKI —————SA’IDU
2. MAKAMA ————AMADU
3. MAKAMA———— YAHAYA
4. MAKAMA ————NUHU
5. MAKAMA————- SAMBO
6. MAKAMA ————SAMAILA
7. MAKAMA ————HALLIRU
8. WANBAN
9. SARKIN YAKI——-YAHAYA
10. WAN’YAN ———ABDULKADIR
11. SARKIN BAURAN ——-HAYATUDEEN
12. YANDOTO————AHMAD
13. UBAN GARI————BASHIR
Admin
Prince Khalifa Saraki