Mr Somewhere

Mr Somewhere visual journey.

07/01/2026

C. KUFANANA KWA EDZI PADZIKO LONSE

10 .Kodi Edzi ikukula msanga bwanji? Edzi itafotokozedwa koyamba mu 1981, chiŵerengero cha anthu odwala AIDS chinaŵirikiza kaŵiri miyezi 6 iriyonse kwa zaka ziwiri mpaka zitatu zoyambirira. Pofika m'chaka cha 1987, nthawi yowirikiza kawiriyi inali itatsika mpaka pafupifupi miyezi 12.

11 .Kodi AIDS yapezeka kuti? Pofika mu May 1988 pafupifupi anthu 96 000 a matenda a AIDS anali atachitiridwa lipoti kuchokera m’maiko oposa 130. Amene anali ndi matenda ochitiridwa lipoti kwambiri anali: U.S.A 62 000 , France 3600, Brazil 3.000, Uganda 2400, West Germany 2000 , Italy 1800, Canada 1700, Tanzania 1600 , U.K 1600 Kusapereka malipoti kukuchitika m'maiko onse, makamaka ku Africa. Pakali pano chiwerengero chenicheni cha anthu omwe ali ndi AIDS padziko lonse lapansi chikuganiziridwa kuti chilipo pafupifupi 150 000.

12 .Kodi mliri wa Edzi umasiyana bwanji ndi miliri ina? Pa mliri, munthu wina amapatsira mnzake yemwenso amapatsira munthu wina wachitatu. Mwanjira imeneyi, matenda monga typhoid ndi chikuku amatha kufalikira kumadera ang'onoang'ono omwe ali ndi kachilomboka, kudwala ndipo nthawi zina amamwalira pakatha milungu ingapo. Tangolingalirani mmene zimakhalira zochititsa mantha kukhala m’mudzi ndi kuona anansi anu akukhudzidwa ndi matenda panthaŵi ya mliri. Koma mliri wa Edzi suli wotere. Sikuwononga madera ang'onoang'ono omwe amafalikira kwa milungu ingapo kapena miyezi yochepa chabe. Ikufalikira mosalekeza m’dera lonselo popanda mapeto. Chifukwa chomwe mliri wa Edzi uli wosiyana ndi chifukwa kachilombo ka Edzi ndi kachilombo kochedwa. Zitha kukhala zobisika m'thupi la munthu kwa zaka zambiri popanda kutulutsa zizindikiro zilizonse. Koma munthu woteroyo angapatsire anthu ena matendawa. Edzi ndi mliri wachete. Chifukwa chakufalikira mofulumira kwambiri. AIDS yafotokozedwa kuti ndi yoipitsitsa m'mbiri ya dziko. Koma chifukwa chakuti uli mliri wachete, anthu samawona AIDS ikufalikira kotero iwo sachita mantha kuchitapo kanthu kupeŵa kuyambukiridwa kufikira nthaŵi itatha.

13 .N’chifukwa chiyani mukunena kuti AIDS ndi mliri woipitsitsa m’mbiri ya Dziko Lapansi? Pakati pa 1981 pamene Edzi idadziwika koyamba ndi 1987, pafupifupi anthu 40 000 adanenedwa kuti amwalira ndi matendawa padziko lonse lapansi. Kwa aliyense amene chiwerengerocho chikumveka chokwera kwambiri, ndi bwino kukumbukira za imfa za miliri ina. M’zaka za m’ma 1800, anthu pafupifupi 400 000 a ku Ulaya ankafa ndi nthomba chaka chilichonse. Ndipo m’zaka ziŵiri za 1918 ndi 1919, chimfine cha ku Spain chinapha anthu 20 miliyoni padziko lonse. Chiwerengero cha anthu amene akudwala AIDS masiku ano ndi kufa ndi chiŵerengero chabe cha anthu amene anayambukiridwa ndi kachilombo ka AIDS zaka 5 mpaka 10 zapitazo. Asayansi akuwopa kwambiri za Edzi chifukwa cholosera za kuchuluka kwa anthu omwe atenga matendawa m'zaka zingapo zikubwerazi. Izi zidalira pa zinthu ziwiri; choyamba, chiŵerengero cha anthu amene anayambukiridwa kale ndi kachilombo ka AIDS koma sanadwalebe matenda a AIDS; ndipo kachiwiri, mlingo umene anthu atsopano akuyambukiridwa ndi kachilombo ka AIDS. Pachifukwa ichi, anthu pafupifupi 3 miliyoni akuyembekezeka kudwala matenda a Edzi m'zaka zisanu zikubwerazi. Ndipo m’zaka 5, chiŵerengero cha anthu atsopano amene akuyambukiridwa ndi kachirombo ka AIDS chidzawonjezerekabe.

14 .Ndi anthu angati omwe ali kale ndi kachilombo ka Edzi? Pofika kuchiyambi kwa 1987, anthu pafupifupi 5 mpaka 10 miliyoni padziko lonse analingaliridwa kukhala onyamula kachilombo ka AIDS. Chiwerengerochi chinayesedwa pambuyo poyesa magulu a anthu athanzi monga opereka magazi kuti awone kuti ndi angati omwe atenga kale kachilomboka. Mitengo yochokera kumayiko osiyanasiyana imatipatsa lingaliro la kuchuluka kwa onyamula katundu m'dziko lililonse. Mkati mwa 1985, pafupifupi munthu mmodzi mwa 2 500 alionse opereka mwazi mu United States anapezedwa kukhala onyamula. Mu Harare, Zimbabwe, chiŵerengerocho chinali pafupifupi munthu mmodzi mwa 50, pamene ku Lusaka, Zambia, pafupifupi wopereka mwazi mmodzi mwa 5 anali ndi kachilombo ka AIDS.

15 .Kodi matendawa akufalikira mofulumira bwanji m’mayiko a mu Africa? Chiwerengero cha anthu omwe akukhala onyamulira chikuwoneka chikuchulukirachulukira chaka chilichonse. Kufalikira uku sikukuwoneka kuti kukucheperachepera chifukwa anthu ambiri ali ndi kachilomboka. Mu October 1985, mayi mmodzi pa amayi 10 alionse apakati pa chipatala ku Kampala, Uganda, zinali zonyamulira. Pofika February 1987, mayi mmodzi mwa amayi anayi apakati pa chipatalachi anali kunyamula. Pakhoza kukhala anthu 100 omwe amanyamula munthu aliyense yemwe ali ndi matenda a Edzi. Chifukwa cha zimenezi, anthu ambiri m’deralo angakhale atatenga kale kachilomboka koma ndi ochepa okha amene ali ndi matenda a Edzi. Kwa mzinda wokhala ndi anthu 100,000, kuwirikiza kawiri pachaka kumatanthauza kuti ngati lero pali munthu mmodzi yekha amene ali ndi matenda a Edzi, m'zaka 7 zapitazi mwina gawo limodzi mwa magawo anayi mwa magawo atatu alionse a anthu akuluakulu ayamba kudwala matenda a Edzi.

16 .N’chifukwa chiyani Edzi yafala kwambiri mu Africa muno? Palibe amene akudziwa motsimikiza. Anthu ena amaganiza kuti ndi chifukwa chakuti Matendawa adayamba ku Africa zaka zambiri zapitazo ndipo pakhala nthawi yochulukirapo kuti afalikire. Koma motsutsana ndi ichi ndi chakuti matenda oyamba a AIDS adawonedwa pafupifupi nthawi imodzi mu America ndi Africa. Ena amakhulupirira kuti matendawa akufalikira mofulumira chifukwa cha chiwerewere pamene anthu ali ndi zibwenzi zingapo zogonana. Umboni wa zimenezi ndi wakuti matenda ena opatsirana pogonana nawonso ali ofala kwambiri m’maiko ambiri a mu Afirika. Mlingo wa chinzonono ku Kampala, Uganda, ndi wokwera kuŵirikiza 30 kuposa ku London, U.K. Koma ili mwina si yankho lathunthu. Miyezo yambiri ya matenda opatsirana pogonana ikuwonetseranso kusowa kwa malo omwe alipo kuti azindikire ndi kuchiritsidwa. Ndipo kupezeka kwa matenda osachiritsika kumathandizira kufalikira kwa kachilombo ka AIDS pakugonana. Atha kukhala matenda osachiritsikawa omwe akupangitsa kuti matenda a Edzi afalikire mwachangu mu Africa monse.

07/01/2026

B. CHIYAMBI CHA MATENDA

6 .Kodi matenda a Edzi anadziwika koyamba liti? M’chaka cha 1981, madokotala a ku United States anaona matenda atsopano. Anyamata anali kudwala matenda aakulu pachifuwa oyambitsidwa ndi kachilombo kodabwitsa ndipo ena mwa iwo anali ndi khansa yapakhungu yosowa kwambiri. Zinadziwika mwamsanga kuti amuna onsewa anali ndi vuto la chitetezo cha mthupi ndipo ambiri a iwo anamwalira m’miyezi yoŵerengeka chabe. M’chaka chotsatira, matendaŵa amene amatchedwa AIDS anazindikirika m’maiko ena ambiri padziko lonse lapansi.

7 Kodi AIDS inali kuchitika 1981 isanafike? Inde, koma osati kwa nthawi yayitali. Pamene madokotala anayang’ana m’mbuyo m’zolemba zawo za matenda osamvetsetseka amene anawadodometsa, anapeza odwala oŵerengeka amene anamwalira ali ndi zizindikiro zonga AIDS chakumapeto kwa zaka za m’ma 1970.

8 Kodi anthu ku Zimbabwe amakhulupirira chiyani pa nkhani ya Edzi? Zinthu zosiyanasiyana: Anthu ena amakhulupirira kuti ku Zimbabwe kulibe kwenikweni, chifukwa chapangidwa ndi mpingo kapena boma pazifukwa zosiyanasiyana. Ena amakhulupirira kuti matenda a Edzi alipo koma si matenda atsopano chifukwa akhala alipo. Ku North Eastern Zimbabwe amati ndi runyoka: mwamuna amachoka panyumba atalodza mkazi wake; ngati wachita chigololo pamene iye ali kutali, wokondedwa wakeyo amayamba kusanza ndi kutupa pamimba ndipo akhoza kufa. Zitha kuwoneka momwe runyoka amasiyana ndi Edzi. Anthu amene amaganiza kuti AIDS kulibe kapena kuti ndi matenda akale sangakhale odera nkhaŵa kwambiri kapena kuchita mantha ndi kutenga AIDS.

9 Kodi matendawa achokera kuti? Ngakhale palibe amene akudziwa, aliyense ali wotsimikiza kuti Edzi sinayambike m'dziko lawo! Anthu aku America amadzudzula Africa chifukwa kachilomboka kamafanana ndi anyani obiriwira aku Africa. Anthu aku Africa ati matendawa akuyenera kuti adayambira ku America chifukwa ambiri akuchokera ku United States. Sizothandiza kwambiri kukangana za komwe matendawa adachokera. Chofunika kwambiri ndi kumene ikupita.

05/01/2026

MFUNDO ZA EDZI

Dr. Geoff Foster -100 MAFUNSO NDI MAYANKHO PA EDZI

A. ZAMBIRI ZONSE.

1 .Kodi ma virus ndi chiyani? Ma virus ndi majeremusi omwe amayambitsa matenda. Chikuku, chimfine, poliyo, chiwewe ndi Edzi ndi matenda omwe amayamba chifukwa cha ma virus osiyanasiyana. Kachilombo kamene kamayambitsa matenda a Edzi kamatchedwa Human Immuno-deficiency Virus (HIV) kapena kungoti HIV Virus. Selo lofiira limodzi la magazi limatha kukhala ndi 1 000 Ma virus ndi ma virus ang'ono ang'ono a Edzi ndipo pali malo okwanira pafupifupi 300 maselo ofiira amagazi pansonga ya cholembera. Ma virus alibe moyo wawo; Amayamba kugwira ntchito akalowa m'maselo amoyo a m'thupi la munthu.

2. Kodi chimachitika ndi chiyani munthu akatenga kachilombo ka Edzi? Kachilombo ka Edzi kamasokoneza chitetezo cha thupi ku matenda. Aliyense wa ife ali ndi chitetezo cha mthupi chomwe chimateteza matupi athu ku matenda; chitetezo chathu cha mthupi chimakhala ngati ambulera yomwe imatiteteza ku mvula. Pamene munthu watenga kachilombo koyambitsa matenda a Edzi, palibe zizindikiro. Munthu ameneyo amakhala chonyamulira cha kachilomboka ndipo amakhalabe bwino chifukwa chitetezo cha maambulera chikugwirabe ntchito bwino. Anthu ambiri amene ali ndi kachilombo ka Edzi sadziwa zimenezi chifukwa sadwala.

3. Kodi chimachitika n’chiyani munthu akadwala matenda a Edzi? Kachilombo ka Edzi kamayamba kuchulukana m'thupi la chotengera - zimakhala ngati fakitale ya ma virus yakhazikitsidwa ndiyeno chingwe cholumikizira chimayatsidwa ndikuyamba kupanga zochuluka. Zotsatira zake, munthuyo amayamba kudwala matenda oopsa kwambiri kapena khansa. Mabowo mu ambulera amatanthauza kuti tsopano pali kusowa kwa chitetezo cha mthupi. Munthuyo ali ndi Acquired Immune Deficiency Syndrome kapena AIDS. Gawo lomalizali la kutenga kachilombo ka Edzi limatchedwa matenda a Edzi.

4 .Kodi munthu yemwe ali ndi kachilombo ka Edzi amachotsa kachilomboka? Ayi, osati monga momwe tikudziwira. Munthu akatenga matendawa, amanyamula m'thupi mwawo moyo wake wonse; mwa anthu ena, imeneyo ingakhale nthawi yaitali kwambiri, zaka 20 kapena kuposerapo.

5 .Kodi anthu opanda zizindikiro angapatsire ena matendawa? Ndithudi inde. Ichi ndichifukwa chake matendawa akufalikira ngati moto wamtchire ku Zimbabwe. Anthu ambiri omwe ali ndi kachilombo alibe zizindikiro kuti ali ndi thanzi labwino lonyamula kachilombo koyambitsa matenda. Wonyamula kachilombo ka Edzi angapatsire mnzake wogonana naye popanda mnzake aliyense kudziwa za kufalikira kwake. Munthu amene wangolandira kumene matendawa amakhalabe bwino, amanyamula kachilomboka kenako n’kupatsirana wina wogonana naye. Ndi zina zotero. Iyi ndiyo njira yosaoneka imene kachiromboka kakufalikira imene imapangitsa AIDS kukhala chiwopsezo chotero ndi mliri wachete.

Follow Mr Somewhere

MFUNDO ZA A.I.D.SKODI EDZI NDI CHIYANI?NDINGAYEZEDWE BWANJI ? KODI PALI CHIYEMBEKEZO? CHONCHO NDI CHIWERUZO CHA MULUNGU?...
05/01/2026

MFUNDO ZA A.I.D.S

KODI EDZI NDI CHIYANI?

NDINGAYEZEDWE BWANJI ?

KODI PALI CHIYEMBEKEZO?

CHONCHO NDI CHIWERUZO CHA MULUNGU?

Mafunso ndi Mayankho 100 Okhudza Matenda Opezeka M'thupi Lathu Losakwanira.

"Ndinasunga amuna asanu ndi mmodzi otumikira m***a mtima, Anandiphunzitsa zonse zomwe ndinkadziwa. Mayina awo ndi

1.Chiyani ?
2. Chifukwa ?
3. Liti?
4. Motani ?
5. Kuti ?
6. Ndani?

Ngati mukukhala pakati pa Afirika, ndiye kuti AIDS ndi vuto lanu, osati la munthu wina. Chiŵerengero chowopsa cha anthu azaka zapakati pa 18 ndi 50 mu Afirika chikhoza kufa ndi AIDS. Izi ndi zomwe zimapangitsa kuti AIDS ikhale yosiyana kwambiri ndi matenda ena onse azaka za m'ma 2000.

Tsatilani tsamba la Mr Somewhere kuti mumve zambiri ....za

A.Chidziwitso Chachikulu
B. Chiyambi cha Matenda
C. Kufalikira kwa Edzi Padziko Lonse
D. Njira Zofalikira ndi Kapewedwe: (1) Kugonana..
E. Njira Yofalikira ndi Kapewedwe: (2) Magazi
F. Njira Zofalitsa ndi Kapewedwe: (3) Mayi-ku-Mwana.
G. Ntchito Zina zomwe sizifalitsa Kachirombo ka Edzi
H. Kuyeza kuti muzindikire Kachilombo ka Edzi
I. Zizindikiro za Kutenga Kachirombo ka Edzi.
J. Katemera ndi Mankhwala Osokoneza Bongo.
K. Malangizo kwa Anthu asanatenge AIDS Virus Blood Test
L. Counselling in other situations .
M. AIDS and Society. .
N. AIDS ndi Chikhulupiriro Chachikristu.

Mr Somewhere

Address


Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Mr Somewhere posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

  • Want your establishment to be the top-listed arts & entertainment?

Share