31/08/2025
ගිටාරය... පෙරදිග ද..? බටහිර ද..?
~ගිටාරයේ සම්භවය~
ගිටාරය කියලා අපි අද දකින සංගීත භාණ්ඩය කෙළින්ම බිහි වුණේ නැහැ. ඒකේ සම්භවය ගැන විවිධ මත තියෙනවා.
* පුරාණ පෙරදිග සහ මධ්යම ආසියාතික බලපෑම: පුරාණ ඊජිප්තුවේ සහ මෙසපොතේමියාවේ තිබූ 'සිතාර්' (Sithar) වැනි කෙඳි ගණනාවක් ඇති භාණ්ඩ මේ සඳහා මුල් වී ඇති බවට විශ්වාසයක් තියෙනවා. මේවා අද දකින ගිටාරයට වඩා වෙනස් වුවත්, කෙඳි භාවිත කරලා නාද රටා නිර්මාණය කිරීමේ මූලික සංකල්පය මේවායේ තිබුණා.
* මුස්ලිම් සංස්කෘතියේ දායකත්වය: මුස්ලිම් සංස්කෘතියේ බිහි වූ 'ඌද්' (Oud) නම් භාණ්ඩය ගිටාරයේ පරිණාමයට විශාල බලපෑමක් කළා. ඌද් භාණ්ඩය අදටත් අරාබි සංගීතයේ ජනප්රිය භාණ්ඩයක්. 8 වැනි සියවසේ මුස්ලිම්වරු ස්පාඤ්ඤය ආක්රමණය කළාට පස්සේ, ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය සහ සංගීත භාණ්ඩ යුරෝපයට හඳුන්වා දුන්නා. ඒ නිසා 'ඌද්' භාණ්ඩය ස්පාඤ්ඤයේ ජනප්රිය වුණා.
~බටහිරට පැමිණීම සහ පරිණාමනය~
මුස්ලිම්වරු ස්පාඤ්ඤයට ගෙන ආ ඌද් වැනි සංගීත භාණ්ඩ, ස්පාඤ්ඤ සහ යුරෝපීය ශිල්පීන් විසින් වෙනස්කම් කරලා, නව සංගීත භාණ්ඩ නිර්මාණය කළා. ඒ අනුව, 'ලූට්' (Lute) වැනි සංගීත භාණ්ඩ බිහි වුණා.
* 'ගිටාර්' (Guitar) යන නම ලැබීම: 'ගිටාර්' කියන නම බිහි වුණේ 'ක්ලැසික් ගිටාර්' (Classic Guitar) කියන සංගීත භාණ්ඩයෙනුයි. 18 වැනි සියවසේ ස්පාඤ්ඤයේ ජීවත් වූ ඇන්ටෝනියෝ ඩි ටොරේස් ජුරාඩෝ නම් ශිල්පියා ගිටාරයේ හැඩය සහ ප්රමාණය සම්මත කරලා, එය වඩාත් පුළුල් ශබ්ද පරාසයක් සහිත සංගීත භාණ්ඩයක් බවට පත් කළා.
මේ නිසා, ගිටාරයේ නූතන ස්වරූපය වැඩි වශයෙන්ම බිහි වුණේ ස්පාඤ්ඤයේදී, එනම් බටහිර රටකදී. ඒ නිසා ගිටාරය බටහිර සංගීත භාණ්ඩයක් ලෙස හඳුන්වන්න ප්රධානම හේතුව ඒකයි.
ඉතින්,
ගිටාරය සම්පූර්ණයෙන්ම පෙරදිග හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම බටහිර භාණ්ඩයක් ලෙස වර්ග කරන්න බැහැ.
* පෙරදිග දායකත්වය: එහි මූලික සංකල්ප සහ මුල් ආකාරය පෙරදිගින් සහ මුස්ලිම් සංස්කෘතියෙන් බටහිරට පැමිණියා.
* බටහිර පරිණාමය: අද අපි දකින ගිටාරයේ හැඩය, භාවිතය සහ නම සම්මත කරලා, එය ලෝකයට හඳුන්වා දුන්නේ බටහිර සංස්කෘතිය විසින්.
ඒ නිසා, ගිටාරය කියන්නේ පෙරදිග සහ බටහිර සංස්කෘතීන් දෙකේම දායකත්වයෙන් බිහි වුණු, ලෝකය පුරා ජනප්රිය වුණු අද්විතීය සංගීත භාණ්ඩයක්. 🎸
තාරක ආචාරිගේ