13/06/2026
ලොව පැරණිතම තෙල් සායම් සිතුවම් යුරෝපයෙන් නෙවෙයි! ඉතිහාසය වෙනස් කළ අපූරු සොයාගැනීම 🖌️
තෙල් සායම් (Oil paintings) කලාව ගැන කතා කරන විට අපගේ මනසට නිරායාසයෙන්ම නැගෙන්නේ ලියනාඩෝ ඩා වින්චි, වින්සන්ට් වෑන් ගෝ වැනි සුප්රසිද්ධ යුරෝපීය චිත්ර ශිල්පීන්වය. ලෝකයට තෙල් සායම් කලාව හඳුන්වා දුන්නේ 15 වැනි සියවසේදී යුරෝපීයන් විසින් යැයි දශක ගණනාවක් පුරා ලෝකයම විශ්වාස කළා. නමුත් සමස්ත කලා ඉතිහාසයම කණපිට හරවමින්, යුරෝපීයන්ටත් සියවස් 8කට පමණ පෙර අපේ ආසියාතික මුතුන්මිත්තන් මෙම රසායනික තාක්ෂණය භාවිතා කළ බව ඔබ දන්නවාද? දසදහසකට අධික අපගේ I Love Ceylon පාඨක පවුල වෙත අද ගෙන එන්නේ ලොව පැරණිතම තෙල් සායම් සිතුවම් පිටුපස ඇති ඒ විස්මිත කතාවයි.
📍 කොහෙන්ද මේවා හමුවුණේ?
මෙම ඓතිහාසික සිතුවම් වල නටඹුන් හමුවන්නේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සුප්රසිද්ධ 'බාමියන්' (Bamiyan) බෞද්ධ ලෙන් විහාර සංකීර්ණයෙනි. 2001 වසරේදී දැවැන්ත බාමියන් බුදු පිළිම විනාශ කර දැමූවද, ඒ පිටුපස වූ ලෙන් 50ක පමණ බිත්ති මත ඇඳි මෙම සිතුවම් අතිශය රහසිගතව පැවතී තිබෙනවා.
🔬 විද්යාත්මක තහවුරුව සහ තාක්ෂණය
2008 වසරේදී ජාත්යන්තර පර්යේෂකයින් කණ්ඩායමක් යුරෝපීය සින්ක්රොට්රෝන් විකිරණ පහසුකම (ESRF) හරහා අති නවීන X-ray තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් මෙම සිතුවම් පරීක්ෂා කළා. එහිදී 100% ක් නිවැරදිව තහවුරු වූයේ මේවා ක්රිස්තු වර්ෂ 7 වන සියවසේ මැද භාගයට (මීට වසර 1300කටත් පෙර) අයත් බවයි. සිතුවම් සඳහා වර්ණක වියළන මාධ්යයක් (drying oils) ලෙස පොපි ඇට (poppy seeds) සහ වෝල්නට් (walnut) වලින් ලබාගත් ස්වාභාවික තෙල් වර්ග යොදාගෙන තිබීම පර්යේෂකයන් මවිතයට පත් කළා.
🙏 සිතුවම් සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රුව යොදාගත්තේ ඇයි?
මෙම සිතුවම් වල ප්රධාන වශයෙන්ම නිරූපණය වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සහ බෝධිසත්වවරුන්ගේ රූපයි. ඊට ප්රධාන ඓතිහාසික සහ ආගමික හේතු කිහිපයක්ම බලපෑවා:
ප්රධාන බෞද්ධ මධ්යස්ථානයක් වීම: 7 වැනි සියවස වන විට බාමියන් නිම්නය ආසියාවේ ප්රධානතම බෞද්ධ මධ්යස්ථානයක් වූ අතර, දහස් ගණන් භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම ලෙන් ආරාම ලෙස භාවිතා කළා.
දෘශ්ය භාවනාව (Visual Meditation): භික්ෂූන් වහන්සේලාට බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්රද්ධාව වඩවා ගැනීමට සහ භාවනා කිරීමේදී සිත ඒකාග්ර කරගැනීම සඳහා මෙම සිතුවම් මහත් සේ උපකාරී වුණා.
සේද මාවතේ වෙළෙඳුන්ගේ අනුග්රහය: ආසියාව සහ යුරෝපය යා කළ 'සේද මාවත' (Silk Road) මධ්යයේ පිහිටි මෙහි පැමිණි ධනවත් වෙළෙඳුන්, සිය දීර්ඝ සංචාරයන්හි ආරක්ෂාව පතා ආශිර්වාද ලබා ගත්තා. ඊට කෘතවේදීව ඔවුන් මෙම නිර්මාණ සඳහා මූල්යමය අනුග්රහය නොමසුරුව ලබා දුන්නා.
ගාන්ධාර කලා ආභාසය: ග්රීක සහ ඉන්දියානු කලා සම්ප්රදායන්ගේ සම්මිශ්රණයෙන් බිහිවූ "ගාන්ධාර කලාව" හරහා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රුව භෞතික ස්වරූපයෙන් සිතුවම් කිරීම මේ යුගයේදී ජනප්රිය වීම මීට තවත් ප්රධාන හේතුවක්.
එදා පැරණි සේද මාවත ඔස්සේ ගමන් කළ ජාතීන්ගේ දියුණු සංස්කෘතික හුවමාරුව මෙන්ම, ආසියාව පුරා පැතිරී තිබූ බුදු දහමේ ආලෝකය මෙම සිතුවම් වලින් මනාව පිළිබිඹු වෙනවා.
මේ වගේ ලෝකයේ සැඟවුණු සහ වටිනා තොරතුරු හැමදාම බලන්න I Love Ceylon අපිව දැන්ම Follow කරන්න.
Sources:
Journal of Analytical Atomic Spectrometry (2008) - Research on Bamiyan Cave Paintings
European Synchrotron Radiation Facility (ESRF) නිල විද්යාත්මක වාර්තා
National Geographic ආයතනයේ පුරාවිද්යා ගවේෂණ ලිපි
