19/09/2019
Ibyiza by’indimu
TEKEREZA urubuto rushobora gukoreshwa mu kuvura, gukora isuku no kwica udukoko, kandi abantu bakarwisiga kugira ngo babe beza. Nanone ushobora kururya, ukanywa umutobe warwo kandi ukarukoramo amavuta. Rusa neza, ruboneka ku isi hose kandi ntiruhenze. Ushobora no kuba urufite iwawe. Urwo rubuto ni uruhe? Ni indimu.
Abantu bakeka ko indimu zaturutse mu majyepfo y’uburasirazuba bwa Aziya. Bagiye bazivana muri ako gace bakazijyana mu burengerazuba, ahagana mu karere k’inyanja ya Mediterane. Ibiti by’indimu bikunda kwera mu turere tw’imberabyombi, ari yo mpamvu byera cyane mu bihugu nka Arijantina, u Butaliyani, Megizike, Esipanye no mu bice bimwe na bimwe bya Afurika na Aziya. Igiti kimaze gukura, gishobora kwera indimu ziri hagati ya 200 na 1.500 buri mwaka, bitewe n’ubwoko bwacyo cyangwa aho giteye. Kubera ko indimu zera mu bihe bitandukanye, zisarurwa mu bihe byose by’umwaka.
Indimu zera mu Butaliyani
Abantu ntibemeranya na gato niba Abaroma ba kera barahingaga indimu. Hari inyandiko zigaragaza ko Abaroma bari bazi ubundi bwoko bw’urwo rubuto bungana n’indimu nini. Mu gitabo cyanditswe n’umuhanga mu by’amateka w’Umuroma witwa Pline l’Ancien, yavuzemo iby’igiti cyo mu bwoko bw’indimu n’imbuto zacyo (Natural History). Icyakora, hari impuguke zemeza ko Abaroma bari bazi n’indimu. Kubera iki? Ni ukubera ko hari ibishushanyo bitandukanye biriho indimu, aho kuba izindi mbuto zo muri ubwo bwoko. Urugero rumwe rubigaragaza, ni urw’itongo ry’inzu yo mu mugi wa Pompeii, ikaba yarahawe izina riyikwiriye ry’Inzu y’Imbuto, kubera ko yari itatsweho ibishushanyo bigaragaza ibimera bitandukanye, harimo n’igiti cy’indimu. Icyakora, muri icyo gihe bashobora kuba baragifataga nk’igiti cyaturutse mu mahanga, gishobora kuba cyarakoreshwaga mu kuvura indwara gusa. Nta wamenya niba indimu zareraga muri ako gace mu buryo bworoshye, cyangwa ngo amenye uko zakwirakwiriye.
Ikirwa cya Sisile kigira ibihe birebire by’ubushyuhe buringaniye n’ibihe by’imbeho idakabije, ni cyo
