30/06/2026
ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਾਸਟਰਨੀ ਆਈ ਸੀ। ਨਾਂ ਸੀ ਉਸਦਾ ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ। ਪਤਲੀ-ਦੁਬਲੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਨਰਮਾਈ, ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਵਰਗੀ ਠੰਡਕ। ਬੱਚੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ" ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ।
ਸਕੂਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਸੀ। ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੜਕਾਂ, ਬੈਂਚ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਉਦਾਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ।
ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਕੁੜੀ ਉੱਤੇ ਪਈ। ਨਾਂ ਸੀ ਉਸਦਾ ਨੂਰ। ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ, ਉਲਝੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਸੁੰਨਾਪਨ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ।
ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧੀਏ, ਕੀ ਗੱਲ ਆ? ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ?"
ਨੂਰ ਨੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ।
ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਮੈਡਮ ਨੂਰ ਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੱਚਾ ਕੋਠਾ। ਨੂਰ ਦੀ ਮਾਂ ਚਾਰਪਾਈ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੀ – ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ। ਬਾਪ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਸੀ। 8 ਸਾਲ ਦੀ ਨੂਰ ਹੀ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਕੂਲ ਆ ਜਾਂਦੀ।
ਉਸ ਰਾਤ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੌਂ ਨਾ ਸਕੀ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਦੋ ਡੱਬੇ ਵਾਧੂ ਰੋਟੀ ਲਿਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਕ ਨੂਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੁੱਖੇ ਬੱਚੇ ਲਈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਰਲਾ ਲਿਆ। "ਰੋਟੀ ਸਾਂਝੀ" ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਲੰਗਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪਰ ਨੂਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨੂਰ ਕਾਪੀ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਘਰ, ਫੁੱਲ, ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਜੋ ਬੱਚੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ।
"ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਏ ਧੀਏ," ਮੈਡਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਇਹ ਤੂੰ ਏਂ?"
ਨੂਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੈਡਮ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ, "ਨਹੀਂ ਮੈਡਮ... ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ... ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲੇ ਤੋਰਦੀ।"
ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਗਲ਼ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।
6 ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਨੂਰ ਹੁਣ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਜਮਾਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਉਸਨੂੰ ਧੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ।
ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਨੂਰ ਸਕੂਲ ਨਾ ਆਈ। ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਭੱਜੀ-ਭੱਜੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਗਈ। ਬਾਹਰ ਭੀੜ ਸੀ। ਨੂਰ ਦੀ ਮਾਂ ਰਾਤੀਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਸੀ।
ਨੂਰ ਮਾਂ ਦੀ ਮੰਜੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਹੋਈ। ਨਾ ਰੋਂਦੀ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਦੀ। ਜਦੋਂ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕਦਮ ਮੈਡਮ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਗਈ ਤੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਡਮ... ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।"
ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਨੂਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਕੋਲ ਭੇਜ ਦਿਓ। ਪਰ ਮਾਮਾ ਸ਼ਰਾਬੀ ਸੀ। ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਦਾ ਕਲੇਜਾ ਕੰਬ ਗਿਆ।
ਉਸੇ ਰਾਤ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਘਰ ਘੱਟ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। "ਮੈਂ ਨੂਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ," ਸੁੱਖ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਪਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚਿਆ, ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਮਿਲਦਾ ਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਧੀ ਆ।"
ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ 3 ਮਹੀਨੇ ਚੱਲੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਨੀ ਆਪਣੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਲੇਗੀ। ਪਰ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਨੇ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੀ।
ਜਿਸ ਦਿਨ ਨੂਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਉਸ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਨੂਰ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ... ਪਰ ਰੱਬ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਜੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਸੁੱਖ ਮੈਮ।"
ਸਾਰੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਅੱਖ ਭਰ ਆਈ।
15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਨੂਰ ਡਾਕਟਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਨੇ "ਮਾਂ ਸੁੱਖ ਕਲੀਨਿਕ" ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੁਫ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇ ਸੁੱਖ ਮੈਡਮ? ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਖੱਟਿਆ? ਤਾਂ ਉਹ ਨੂਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇੱਕ ਧੀ... ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ।"
ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਨਾ, ਮਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਨਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ... ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਂ ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਿਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
: ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਸਵਾਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਆਲੂ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
