09/08/2026
#ರಾಮಾಯಣದ_ತ್ಯಾಗಿ_ವೀರಪಕ್ಷಿರಾಜ #ಜಟಾಯು_ಚರಿತ್ರೆ
#ಕಥೆ #ಮಣಿರಾಜ್_ಕಾಸರಗೋಡು
ಜಟಾಯು ರಾಮಾಯಣದ ಅತ್ಯಂತ ತ್ಯಾಗಮಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಲ್ಲ, ದಿವ್ಯ ಪಕ್ಷಿರಾಜ.
1. ಜನನ ಮತ್ತು ವಂಶ
ಜಟಾಯುವಿನ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಥೆಗಳಿವೆ:
• ಅರುಣನ ಮಗ: ವಿನತೆಯ ಮಗನಾದ ಅರುಣ (ಸೂರ್ಯನ ಸಾರಥಿ) ಮತ್ತು ಶ್ಯೇನಿ ದೇವಿಯ ಮಗನೇ ಜಟಾಯು. ಗರುಡನಿಗೆ ಸೋದರಳಿಯ. • ಗರುಡ ವಂಶದ ಮಹಾ ಬಲಶಾಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ಮತ್ತು ಅವನ ಅಣ್ಣ ಸಂಪಾತಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ಮತ್ತು ಸಂಪಾತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿದರಂತೆ. ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ ಸಂಪಾತಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಜಟಾಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟವು. ತಮ್ಮನನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸಂಪಾತಿ ತನ್ನ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ನೆರಳು ನೀಡಿ ತಾನೇ ರೆಕ್ಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.
2. ದಶರಥನ ಗೆಳೆಯ
ಜಟಾಯು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿರಿಯ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ದಶರಥನ ನಂತರ ಅವನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
3. ರಾಮನ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಶರಥನ ಮಿತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿದು ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಜಟಾಯು ಆಗ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - "ರಾಮಾ, ನಾನು ಇಲ್ಲೇ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಗೆ ನಾನೇ ಕಾವಲು."
4. ರಾವಣನೊಂದಿಗಿನ ಮಹಾಯುದ್ಧ - ತ್ಯಾಗದ ಪರಮಾವಧಿ
ಇದೇ ಜಟಾಯುವಿನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಘಟ್ಟ.
ರಾವಣನು ಮೋಸದಿಂದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಂಕೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೀತೆಯ ಆಕ್ರಂದನ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುದುಕನಾದರೂ, ರಾವಣ ಎಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಜಟಾಯು ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಅವನು ರಾವಣನಿಗೆ ಅಡ್ಡ ನಿಂತು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ:
"ದಶರಥನ ಸೊಸೆ, ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕದಿಯುವುದು ಅಧರ್ಮ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನಂತೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡು, ಕಳ್ಳನಂತೆ ಅಲ್ಲ."
ರಾವಣ ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಜಟಾಯು ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕು, ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ರಾವಣನ ಹತ್ತು ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾವಣ ಚಂದ್ರಹಾಸ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೂ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ - ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
5. ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ
ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಬಂದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೆ ಮೊದಲು ಕಂಡದ್ದು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಜಟಾಯು.
ರಾಮನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಜಟಾಯು ನಡೆದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - "ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಸೀತೆಯ ಇರುವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸುಳಿವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇ ಜಟಾಯು.
ನಂತರ ರಾಮನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಅವನು ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀರಾಮನೇ ತನ್ನ ತಂದೆ ದಶರಥನಿಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ, ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗೆ ಸಿಗದ ಪರಮಪದವಿ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.
ಜಟಾಯು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಏನು? 1. ವಯಸ್ಸು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ: ಮುದುಕನಾದರೂ ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ಕೆಚ್ಚು. 2. ಮಿತ್ರಧರ್ಮ: ದಶರಥನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ. 3. ಸ್ತ್ರೀ ರಕ್ಷಣೆ: ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ, ಅವಳ ಮಾನ ಕಾಪಾಡಲು ಪ್ರಾಣ ಕೊಡುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಸ್ಕೃತಿ.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಂದಿಗೂ ಕೇರಳದ ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಜಟಾಯುವಿನ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ನೋಡೋಣ, ಜಟಾಯುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಕೆಲವು ರಹಸ್ಯ ವಿಷಯಗಳಿವೆ.
1. ಜಟಾಯುವಿನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ರಹಸ್ಯ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ ಇದು. ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಟಾಯು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವ ಆಗಿದ್ದನಂತೆ. ಅವನ ಹೆಸರು ರಾಜಾ ಗೋಮಂತ. ಒಮ್ಮೆ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಅಗೌರವ ತೋರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ "ನೀನು ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟು, ಆದರೆ ರಾಮನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತೀಯಾ" ಎಂದು ಶಾಪ - ವರ ಎರಡೂ ಸಿಕ್ಕಿತಂತೆ. ಅದೇ ವರದಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ರಾಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಸಿಕ್ಕಿತು.
2. ರಾವಣನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆ - ಇದು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ
ಜಟಾಯು ನೇರವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಅವನು ರಾವಣನನ್ನು ರಾಜನೀತಿಯಿಂದ ತಡೆಯಲು ನೋಡಿದನು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳು ಅದ್ಭುತ:
"ನಿನ್ನಂತಹ ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೇದ ಪಂಡಿತ, ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕದಿಯಬಾರದು. ರಾಮನು ಈಗ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಳ್ಳತನ. ಇದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಇಡೀ ಲಂಕೆ, ನಿನ್ನ ಕುಲವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ."
ಅಂದರೆ ಜಟಾಯು ಕೇವಲ ಬಲಶಾಲಿಯಲ್ಲ, ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.
3. ಯುದ್ಧ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು?
ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
• ಮೊದಲು ಜಟಾಯು ತನ್ನ ಎರಡೂ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ರಾವಣನಿಗೆ ಬಾರಿಸಿ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು. • ನಂತರ ತನ್ನ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ರಾವಣನ ಬಿಲ್ಲು, ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಮುರಿದನು. • ರಾವಣನ ಹತ್ತು ಮುಖಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಕ್ತದಿಂದ ಜಟಾಯುವಿನ ಬಿಳಿ ಗರಿಗಳು ಕೆಂಪಾದವಂತೆ. • ರಾವಣನು ಮಾಯಾ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಸೋಲಾಯಿತು. ರಾವಣನು ಚಂದ್ರಹಾಸ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲೂ ಜಟಾಯು ಬಿದ್ದು ಸಾಯಲಿಲ್ಲ. ಸೀತಾದೇವಿ "ಹಾ ರಾಮಾ, ಹಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ" ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜಟಾಯು "ಮಗಳೇ ಭಯಪಡಬೇಡ, ರಾಮ ಬರುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದನಂತೆ.
4. ಜಟಾಯು ಮೋಕ್ಷ - ರಾಮನೇ ಮಾಡಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ
ಇದು ರಾಮಾಯಣದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವುಕ ಸನ್ನಿವೇಶ.
ರಾಮನಿಗೆ ಮೊದಲು ಜಟಾಯುವನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಕ್ಷಸನೆಂದು ಭ್ರಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲೂ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಜಟಾಯು - "ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಡ ರಾಮಾ, ನಿನ್ನ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದವನು ರಾವಣ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ರಾಮನು ಮಗುವಿನಂತೆ ಅತ್ತು ಜಟಾಯುವನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂದೆ ದಶರಥ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ರಾಮನಿಗೆ, ಜಟಾಯುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಂದೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ರಾಮನು ಸ್ವತಃ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ತರಿಸಿ, ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದನು. ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಗೆ ಒಬ್ಬ ದೇವರು ಮಾಡಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಇದು.
"ಗೃಧ್ರರಾಜನಿಗೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಪಿತೃವಿನಂತೆ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದನು"
5. ಜಟಾಯು ಮತ್ತು ಸಂಪಾತಿ
ಜಟಾಯು ಸತ್ತ ನಂತರವೇ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾತಿಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಸುಪ್ರಭಾತ ಗುಹೆಯ ಬಳಿ ವಾನರ ಸೇನೆ ಹತಾಶರಾಗಿ ಕುಳಿತಾಗ ಸಂಪಾತಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ಜಟಾಯು ರಾಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಡಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮನ ಋಣ ತೀರಿಸಲು ಅವನೇ ವಾನರರಿಗೆ "ಸೀತೆ 100 ಯೋಜನೆ ದೂರ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ" ಎಂದು ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು.
6. ಜಟಾಯುವಿನ ಸಂದೇಶ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ
ಜಟಾಯು ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಸೋತನು. ಆದರೂ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಮರ. ಏಕೆಂದರೆ -
ಧರ್ಮ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ, ಧರ್ಮದ ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಧೈರ್ಯ ಮುಖ್ಯ. ರಾವಣನಂತಹ ಅಧರ್ಮಿ ಎದುರು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವ ಒಬ್ಬ ಜಟಾಯು ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಆ ಕಥೆ ಯುಗಯುಗಕ್ಕೂ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಜಟಾಯು ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಲೆಪಾಕ್ಷಿ (ಆಂಧ್ರ), ಜಟಾಯು ತೀರ್ಥ (ನಾಸಿಕ್), ಚಡಯಮಂಗಲಂ (ಕೇರಳ). ಜಟಾಯು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 5 ಕಡೆ ಇವೆ ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾವಣನಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬೀಳುತ್ತ ಬೀಳುತ್ತ ಅವನು ಹೋರಾಡಿದ ಕುರುಹುಗಳೇ ಇಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
1. ಲೇಪಾಕ್ಷಿ - ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ (ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ)
ಪುರಾಣ: ರಾವಣನಿಂದ ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಜಟಾಯು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನಂತೆ. ರಕ್ತದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಟಾಯುವನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮನು "ಲೇ ಪಕ್ಷಿ - ಏಳಯ್ಯಾ ಪಕ್ಷಿಯೇ" ಎಂದನಂತೆ. ಅದೇ ಮಾತು ಈ ಊರಿನ ಹೆಸರಾಯಿತು - ಲೇಪಾಕ್ಷಿ.
ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಟ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಬೃಹತ್ ನಾಗಲಿಂಗ, ಅಪೂರ್ವವಾದ ತೂಗುವ ಕಂಬ (Hanging Pillar) ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಜಟಾಯುವಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಂತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಪಾದದ ಗುರುತು ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ, ಅದು ಸೀತೆಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ರಾಮನು ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳ.
2. ಜಟಾಯು ತೀರ್ಥ / ಸರ್ವತೀರ್ಥ - ನಾಸಿಕ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
ಪುರಾಣ: ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಚವಟಿ ನಾಸಿಕ್ ಬಳಿಯೇ ಇತ್ತು. ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ. ಜಟಾಯು ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಯುದ್ಧ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು. ಜಟಾಯು ಗಾಯಗೊಂಡು ಬಿದ್ದಾಗ ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಈ ತೀರ್ಥ.
ನಾಸಿಕ್ನಿಂದ 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಕೇದ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜಟಾಯು ಗುಹೆ ಇದೆ. ರಾಮನು ಬರುವವರೆಗೂ ಜಟಾಯು ಇಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕಾದಿದ್ದನಂತೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ತೀರದ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಜಟಾಯುವಿಗೆ ನೀರು ಕೊಟ್ಟು ತರ್ಪಣ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಜಟಾಯು ತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಹೆಸರು.
3. ಚಡಯಮಂಗಲಂ - ಕೇರಳ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ ಇರುವ ಸ್ಥಳ)
ಪುರಾಣ: ರಾವಣನು ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಜಟಾಯು ಈ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಬಿದ್ದನಂತೆ. "ಚಡಯ" ಎಂದರೆ ಜಟಾಯು, "ಮಂಗಲಂ" ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷ - ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಮಂಗಳವಾದ ಸ್ಥಳ.
ಇಲ್ಲಿ 200 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 150 ಅಡಿ ಅಗಲದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಟಾಯು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ - ಜಟಾಯು ಅರ್ಥ್ ಸೆಂಟರ್. ಜಟಾಯುವಿನ ಕೊಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಖಡ್ಗದಿಂದಾದ ಗಾಯದ ಗುರುತು, ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ಪಾದದ ಗುರುತು ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲೊಂದು ರಾಮನ ಪಾದದ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ.
ಇದು ಜಟಾಯು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕೇರಳದ ಜನರ ನಂಬಿಕೆ.
4. ತಿರುಪುಟ್ಕುಳಿ - ತಮಿಳುನಾಡು
ಪುರಾಣ: ಇದು 108 ವೈಷ್ಣವ ದಿವ್ಯದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. "ಪುಟ್ಕುಳಿ" ಎಂದರೆ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿನ ಗೂಡು.
ರಾಮನು ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನ ಒಂದು ಗರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೂತನಂತೆ. ಆ ಗರಿಯಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ವಿಜಯರಾಘವ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವರು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು ಎಂದು ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಪಿಂಡ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
5. ಜಟಾಯು ಶಿಖರ - ಇನ್ನೊಂದು ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳ
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಬಳಿ ಜಟಾಯು ಶಿಖರ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ರಾಮನು ವನವಾಸದ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇದ್ದದ್ದು ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲೇ. ಜಟಾಯು ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಮೊದಲು ಬಂದದ್ದು ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. #ಜಟಾಯು_ಅಣ್ಣ_ಸಂಪಾತಿ_ಪ್ರವೇಶ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾತಿಯ ಪಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಮಾಯಣವೇ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜಟಾಯು ಸೀತಾಪಹರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಸಂಪಾತಿ ಸೀತೆ ಎಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದವನು.
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾತಿಯ ಪಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.
1. ವಾನರ ಸೇನೆ ಹತಾಶವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ
ಸುಗ್ರೀವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸೇನೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋದ ಅಂಗದ, ಹನುಮಂತ, ಜಾಂಬವಂತರ ತಂಡಕ್ಕೆ 1 ತಿಂಗಳು ಗಡುವು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ತಿಂಗಳು ಕಳೆದರೂ ಸೀತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಅವರು ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರದ ದಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು "ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಏನು ಹೇಳೋಣ, ಸತ್ತೇ ಬಿಡೋಣ" ಎಂದು ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶಕ್ಕೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರು ಜಟಾಯುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - "ಜಟಾಯು ಎಷ್ಟು ಧನ್ಯ, ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ಕೊಟ್ಟ"
2. ಸಂಪಾತಿಯ ಪ್ರವೇಶ
ಅದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆ ಸುಟ್ಟು, ಹಾರಲಾರದೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಸಂಪಾತಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲು ಖುಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ - "ಆಹಾ, ಬಹಳ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಆಹಾರ ತಾನಾಗೇ ಬಂದಿದೆ, ಈ ವಾನರರನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಬಾಯಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
ಆಗ ಅಂಗದನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - "ನೋಡಿ, ಜಟಾಯು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಸತ್ತಂತೆ ನಾವೂ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಈಗ ಈ ಪಕ್ಷಿ ನಮ್ಮನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬಂದಿದೆ"
'ಜಟಾಯು' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಸಂಪಾತಿಯ ಬಾಯಿ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ.
"ಜಟಾಯು? ಅವನು ನನ್ನ ತಮ್ಮ! ಅವನಿಗೆ ಏನಾಯಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ. ನಾನು ಸಂಪಾತಿ, ಅವನ ಅಣ್ಣ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
3. ರಾಮಾಯಣದ ದೊಡ್ಡ ತಿರುವು - ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿ
ಅಂಗದನು ಜಟಾಯು ರಾವಣನಿಂದ ಹೇಗೆ ಸತ್ತನು ಎಂದು ಪೂರ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮನ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ ಸಂಪಾತಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅಂಗದನಲ್ಲಿ "ನನ್ನನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ದಡಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ತಮ್ಮನಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಬಿಡಬೇಕು" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ವಾನರರು ಅವನನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ದಡಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ತರ್ಪಣ ಮುಗಿಸಿ ಬಂದ ಸಂಪಾತಿ ಹೇಳುವ ಮಾತೇ ರಾಮಾಯಣದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಅವನಿಗೆ ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ದೂರದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡುವ ವರವಿತ್ತು. ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ -
"ನನ್ನ ರೆಕ್ಕೆ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿನ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೇ ಇದೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಇಲ್ಲಿಂದ 100 ಯೋಜನೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಿದೆ - ಲಂಕೆ.
ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಅರಮನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಅಶೋಕವನವಿದೆ. ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದೇವಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಸೀರೆ ಹರಿದಿದೆ, ಅವಳು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಕೃಶಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಆದರೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೇ ಸೀತೆ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸೀತೆಯೇ!"
ಇಷ್ಟು ದಿನ "ಸೀತೆ ಇದ್ದಾಳೋ ಇಲ್ಲವೋ" ಎಂಬ ಅನುಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಾನರರಿಗೆ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಖಚಿತ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು.
ಮತ್ತು ಸಂಪಾತಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - "ಈ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಬಲ್ಲವನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಒಬ್ಬನೇ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ನೆನಪಿಸಿ"
4. ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆ
ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಒಂದು ಪವಾಡ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮನಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸಿ, ರಾಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಂಪಾತಿಗೆ ಹೊಸ, ಕೆಂಪು ಗರಿಗಳಿರುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಮುದುಕನಾಗಿದ್ದ ಸಂಪಾತಿ ಮತ್ತೆ ಯೌವನವಂತನಾಗಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವನಿಗೆ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ. ಸಂಪಾತಿಯ ಮೋಕ್ಷ ಜಟಾಯುವಿನಂತೆ ರಾಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿನಿಂದ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ಮೋಕ್ಷ ಸೇವೆಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಶಾಪ ಮತ್ತು ವರದ ಕಥೆ ಇದೆ.
1. ಶಾಪ ಹೇಗೆ ಬಂತು?
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಹಾರಿ ತಮ್ಮ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹೋಗಿ ಸಂಪಾತಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟು ಹೋದವು. ರೆಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅವನು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. 8 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದನು, ಹಾರಲಾರದೆ, ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ.
ಆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲೇ ನಿಶಾಕರ ಎಂಬ ಮಹಾಮುನಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ ಸಂಪಾತಿ ಆ ಮುನಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ "ಮುನಿಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಾವೇ ಮೇಲು, ನನಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡಿ" ಎಂದು ಅಂಗಲಾಚಿದನು.
2. ಮುನಿ ಕೊಟ್ಟ ವರವೇ ಅವನ ಮೋಕ್ಷದ ದಾರಿ
ನಿಶಾಕರ ಮುನಿ ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದರು:
"ಸಂಪಾತಿ, ನೀನು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣ ಕದ್ದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರಾಮನ ದೂತರಾದ ವಾನರರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಅವರಿಗೆ ಸೀತೆ ಇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ಸುಟ್ಟ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ."
ಇದೇ ಅವನ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಏಕೈಕ ದಾರಿ. ಅಂದಿನಿಂದ ಸಂಪಾತಿ ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾ 8 ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಅದೇ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.
3. ಮೋಕ್ಷ ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು?
ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಬಂದ ಅಂಗದ-ಹನುಮಂತರ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಪಾತಿ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನಲ್ಲ, ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಮುನಿಯ ಮಾತು ನಿಜವಾಯಿತು.
ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ:
"ತಮ್ಮನ ಋಣ ತೀರಿಸಿ, ರಾಮಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾದ ತಕ್ಷಣ ಸಂಪಾತಿಯ ದೇಹದಿಂದ ಕಪ್ಪು ಗರಿಗಳು ಉದುರಿ, ಹೊಸ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವನ ಕಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಮುದುಕನಾಗಿದ್ದವನು ಮತ್ತೆ ಯೌವನವಂತನಾದನು."
ಇದೇ ಅವನಿಗೆ ಮೊದಲ ಮೋಕ್ಷ - ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ.
ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಸಂಪಾತಿ ವಾನರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು - "ನಾನು ಈಗ ಹಾರಬಲ್ಲೆ, ಆದರೆ ನಾನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಲಂಕೆಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು. ರಾಮನ ದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೂ ನಾನು ಕಾದಿದ್ದೆ, ಈಗ ನನ್ನ ತಪಸ್ಸು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ನಾನು ಹೋಗಿ ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಜಟಾಯು ಹೋದ ಲೋಕಕ್ಕೇ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದನು.
4. ಅಂತಿಮ ಮೋಕ್ಷ
ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರೆಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಸಂಪಾತಿ ನೇರವಾಗಿ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ, ಕೊನೆಗೆ ರಾಮನು ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಜಟಾಯುವಿಗೆ "ತ್ಯಾಗದಿಂದ" ಮೋಕ್ಷ ಸಿಕ್ಕರೆ,
ಸಂಪಾತಿಗೆ "ಕಾಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯಿಂದ" ಮೋಕ್ಷ ಸಿಕ್ಕಿತು.
ಜಟಾಯು ರಕ್ತ ಕೊಟ್ಟನು, ಸಂಪಾತಿ ದೃಷ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಾಮನೇ ಮುಕ್ತಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಅದಕ್ಕೇ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು - ರಾಮನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯಾರು ಸಣ್ಣ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವರಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರೆಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. #ಹರೇ #ರಾಮ #ಹರೇ_ರಾಮ_ರಾಮ_ರಾಮ_ರಾಮ_ಹರೇ_ಹರೇ #ಹರೇ_ಕೃಷ್ಣಾ_ಹರೇ_ಕೃಷ್ಣಾ_ಕೃಷ್ಣ_ಕೃಷ್ಣ_ಹರೇ_ಹರೇ #ಕಥೆ_ಮಣಿರಾಜ್_ಕಾಸರಗೋಡು
