17/05/2026
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ
Του HENRI GOUHIER
- 1 -
Η ΕΝΤΥΠΩΣΗ
( Από την ανακοίνωση του Γάλλου ακαδημαϊκού Henri Gouhier στην ετήσια κοινή συνεδρίαση των πέντε Ακαδημιών, δηλαδή της Γαλλικής Ακαδημίας, της Ακαδημίας Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών, της Ακαδημίας Αρχαίων Γραμμάτων και Επιγραφών και της Ακαδημίας Καλών Τεχνών που όλες μαζί αποτελούν το Ινστιτούτο της Γαλλίας )
"Ένα θεατρικό έργο μπορεί να το δει κανένας από δυό πλευρές: είναι ψυχαγωγική απασχόληση, αλλά και δημιουργία.
Ας ξεχάσουμε προσωρινά οποιαδήποτε πασκαλιανή απήχηση της λέξης ψυχαγωγία κι ας θεωρήσουμε, πως σημαίνει το αποτέλεσμα που φέρνει η αλλαγή περιβάλλοντος. Μπαίνω σε ένα θέατρο, σημαίνει πως εγκαταλείπω το χώρο, όπου ζω καθημερινά, για να ζήσω δυό ή τρεις ώρες εν παρενθέσει.
Ο Ζουβέ έλεγε για τους ανθρώπους που βρίσκονται στην αίθουσα στραμμένοι προς τους επι σκηνής: " Μιά απόσπαση από τον εαυτό τους τους κάνει ξαφνικά να νιώθουν ευφορία..."
Αυτή λοιπόν η απόσπαση της προσοχής είναι απόλαυση, ακόμα κι αν δεν πρόκειται να γελάσουμε. Στη διαφημιστική αναγγελία κάποιας ταινίας μπορούσε κανείς να διαβάσει για τους ήρωές της πως "δολοφονούν για να σας ευχαριστήσουν". Μ` όλο που έχουμε επίγνωση της απόσπασης που αφήνει να διαφαίνεται η σύγκριση, δε μπορούμε, να μην αναγνωρίσουμε σε αυτή τη φράση κάτι από τα λόγια του Ρακίνα, που στον πρόλογο της "Βερενίκης" μιλάει για την "ευχαρίστηση που προσφέρει η τραγωδία".
Το θεατρικό όμως έργο είναι και δημιουργία, καλλιτεχνική δημιουργία. Και είτε για δουλειά καλλιτέχνη πρόκειται, είτε για δουλειά βιοτέχνη, η Τέχνη εκδηλώνει την παρουσία της μέσα στο έργο, με τη μορφή μιας απαίτησης για τελειότητα, δηλαδή για ολοκλήρωση. Αν αυτή η τελειότητα, αυτή η ολοκλήρωση δεν πραγματώνεται με την πιο δραστική σημασία της λέξης, παρά μονάχα μπροστά στους θεατές, με τη συνεργασία του σκηνοθέτη, των ηθοποιών, του σκηνογράφου και κάποτε και του μουσικού, παραμένει γεγονός πως το θεατρικό έργο φέρνει πρώτα από όλα τη σφραγίδα του αρχικού δημιουργού του, αυτού του καλλιτέχνη - βιοτέχνη που δε θα μπορούσε να ακούσει μια λέξη, χωρίς να δει μια κίνηση ή μια σιλουέττα και που είναι ο πλάστης ενός κόσμου , όπου τα πρόσωπα έχουν ένα σώμα, που πρέπει να το τοποθετήσουν σε έναν ορισμένο χώρο, όπου το φως πρέπει να σχεδιάζει μορφές, όπου ακόμα και τα αντικείμενα έχουν να παίξουν κάποιο ρόλο.
Το καθήκον του κριτικού είναι, λοιπόν, ξεκάθαρο. Πρέπει να υπολογίζει και τους δύο αυτούς βασικούς για τη δραματική τέχνη στόχους. Ξεκινώντας από αυτό το αξίωμα, εύκολα διακρίνει κανένας τους δυό κινδύνους που απειλούν τον κριτικό:
Να σταθεί αποκλειστικά και μόνο στην πλευρά της ψυχαγωγικής απασχόλησης παραμελώντας την πλευρά του δημιουργικού έργου, ή πάλι, να ενδιαφερθεί αποκλειστικά και μόνο για το δημιουργικό έργο, ξεχνώντας πως ο θεατής πληρώνει το εισιτήριό του για να ψυχαγωγηθεί....."
HENRI GOUHIER
Περιοδικό ΘΕΑΤΡΟ Τεύχος 14 Μάρτης - Απρίλης 1964
Μετάφραση ΤΑΚΗΣ ΔΡΑΓΩΝΑΣ
Φωτογραφία: Από την παράσταση της "Ζούγκλας των πόλεων" του Μπρεχτ. Δόθηκε στο "Studio des Champs - Elysεes" με σκηνοθεσία Άντουαν Μπουρσεγιέ, σκηνικό Πας, κοστούμια Ζακ Σμιτ και μουσική Γιάννη Προδρομίδη.
Από αριστερά προς τα δεξιά: Σάμι Φρεν (Τζωρτζ Γκάργκα), Κλαιρ Ντυαμέλ (Γιαν), Κλωντ Μπροσέ (μέλος του Σταυρού Σωτηρίας), Σαντάλ Νταρζέ (Μαίρη Γκάργκα), Ζαν Μπουσώ (Μπάμπουέν).