15/02/2026
SEENAA GABAABDUU ALII SHABBOO
===============================
Barri 1941 hawaasa Oromoo keessatti seenaa hedduu qaba. Seenaa gaafanaa keessaa takka, xumura bulchiinsa mootummaa Xaaliyaanii ti. Bulchiinsi Xaaliyaan kan bara 1936-rraa hamma 1941 jidduu, sirna gabrummaa Amaaraa hawaasa Oromoo-rraa buqqaasee ture. Gaafana kan Sheekh Bakhrii Saphaloo;
"Mosolooniin caccabsee
Miila siree Amaaraa
Mootichi dheefa deemee
Gaggogaan fuula daaraa." kan je'ee darase.
Isa malees, hawaasni Tuulamaa;
"Haa guddatu malee shaashiirra gaabuma wayyaa
Haa addaatu malee Amaararra Xaaliyaanii wayya" kan ja'ani.
Duuba, Amajjii 20, bara 1941, gaafa Ingiliz, Hayle Sillaasee, namicha biyyarraa baqate, fidee aangorratti deebise, darashiin Sheekhaa tii fii weedduun Tuulamaa tiis seenaa, fiixeensa aduun itti baate, tahan.
Seenaan biraa, tan bara 1941-o keeysaa, Shabboo Waddoo fii, haati warraa, Halimaa Moowlud, magaalaa gudditti baha Oromiyaa, Dirree Dhawaa, naannawa ganda Masgiid Jum'aa-tti, ilma maqaa Ali, moggaasaniif arkachuu dha. Ali jachuun Ol'aanaa, Kabajamaa, ykn Ulfaataa Namaa, jechuu dha.
Biyyoon Alii Shabboo itti dhalate, Dirreen Dhawaa, bara 39, dhaloota isaa dura, naannoo magaaloyte. Haala kanaaf, Minilik, akkuma lola Calanqootti ummata Oromoo injifateen, Jabuutii fii Finfinnee baaburaan walitti hidhuu-rratti Faransaay, abbaa Jaqbuutii kan gaafasii, waliin walii-gale. Karoorri walii-galtee, karicha Biyyoo Adaree keeysaan Finfinnetti diriirsuu ture. Garuu, hadiida qeeyra Adaree ol baasuun waan rakkiseef, akki san hanqatee, lafa bal'oo, gaafas maqaa dirree Dhawaa Elemootti beekkamtu keessaan dabarsuun murteeyfame. Akkasiin, hujii hadiida diriirsuu kan Jabuutii-rraa bara 1897 jalqabe, Muddee 24, bara 1902, akka dirree Dhawaa Elemoo gayeen, qubsumni qaraxaa (gumruukaa) kan duraan naannoo Jaldeeysaa qarmaammeeyfate achitti godaansifame.
San booda, naannoon qubattoota horuu jalqabde. Akhaakhoon Alii, Waddoo Umar, jiraataan Awwaallee, qubattoota itti godaananii naannoo magaaleeysan keessaa warra duraa ti. Waddoo, masgiida guddaa, Masgiid Jum'aa, kan maqaa ganda isaanii fudhate, warra jaaran keeysa hiis tokko.
Yaroon Ali itti dhalate, yaroo hawaasni Oromoo jiruu gabrummaa Hayle sillaasee tan lamadaa jala seene. Gaafana booda, sirni bulchiinsa Amaaraa, haala dhufiinsa Xaaliyaan duraa, daranitti, Oromummaa dhabamsiisuuf halkanii-guyyaa mudhii hidhatee kan hojjatu tahe. Karoora haala kanaaf walitti dhaabbateen, Oromoon ummata seenaa hin qabnee fii, afaanii fii aadaan isaanii kan hundaa gaditti akka laalamuu fii fudhatamu godhame.
Ali, barnoota sadarkaa duraa mana barnoota Madrasa Jadiidaatti yo baratu, kan sadarkaa lamadaa, hamma hulaa sagaliitti, mana barnoota kan gaafas maqaa Luul Makoonnin moggaafamee fitti
nama barate. San booda hujii karranummaa tan warra Sharikaa Jimaa Adan erganitti mindaawe.
Isaa haala kana keeysa jiru, jalqaba bara 1961, magaalaa Dirree Dhawaa keessatti, aruuza ilma Ugaazaa tiif godhame-rratti, warra afaan alagaa wallisaa turaniin, Rabbi rahmata haa godhuu fii, Abdullahii Girichoo, “mee wallee afaan keenyaa tiis takka nu dhageeysisaa khaa!” je’e. Wallisoota keessaa kan gaaffii Abdullaahii tiif deebisaa kennu dhabnaan, Rabbi Jannataan haa qanani’uu, Hassan Umar Tarree, sagalee ol kaateen, gaaffii Abdullaahii warra dooyaa-rra jiraniif irra deebi’e. Gaaffiin lamada itti darbatamnaan, kan miya muuziqaa dhawaa ture tokko, “meeshaan muuziqaa afaan "Qottuu" hin beeytuu. Yo ittiin dhawan ni cabxi,” deebisaa jattu kenneef. Wanni ja'ame kuni, haala hawaasni alagaa, yaroo sanitti, kan Oromoo itti laalan ture.
Manguddoonni arraba olii dhagayan, haala kana jijjiiruun barbaachisaa tahuu itti amanuun, horii walitti baasanii, miya muuziqaa ammayyaa bitanii, kaa'imman fedhii wallisuu qaban harka kaayan. Gochi isaanii kun, Hagayya 05, bara 1961, hoogganummaa Alii Shabboo, Abuubakar Muussaa fii Usmaa'il Muummadiin, hawwisoo Afran Qalloo tan maqaa Urjii Bakkalchaa tiin beekkamuuf jiraattu, dhal’che.
Ali, hoogganummaa hawwisoo biratti, Bitooteessa 08, bara 1962 ykn akka lakkooysa Hijraatti, Iida Ramadaanaa kan bara 1381, walleelee isaa kanneen duraa,
"Ija lameen kuulaa yaa bareedduu fuulaa
Silaa naan haasoytee si wajjii niin galaa
Fii
Ashiita sumburaa loosha bishaan biraa
Azeeba timiraa jannanni si bira," tiin dooyarratti bahee, sammuu hawaasa Oromoo magaalaa Dirree Dhawaa, ajaa'iba daawwatamee hin quufamne keessa cuuphe. Kana malees, miseensota Hawwisii Urjii Bakkalchaa walii, kaa'imman Oromoo tiin;
“Ilmaan Afran Qalloo maalif tatteeysanii
Dardara alagaa if cinatti hin-gartanii
Afaan isaanii-tiin kunoo wal faarsanii
Dubarran teenya tan karaa yaatu-lleen
Wanni wallisan bar tan jaraa ti walleen,” jechuun, dubraa fii dardarri haala keeysa jiran gamaaggamanii, afaanii fii aadaa isaanii leellisuun, eenyummaa isaaniitti kabajaa godhuu-rratti akka bobbahuun, yaamicha godhe.
Akki san, yaroo gabaabdutti, kaa'imman gandoota jiran keeysatti dammaysee, abdii horachiisee, hawwisoolee, gama dhiiraa tiin;
• Hiriyaa Jaalalaa
• Biiftuu Ganamaa
• Maskoob
• Arsalee
• Suuqal Ilaaq - ja'aman.
Gama Shamarranii tiin, maqaa;
• Azeeba Timiraa
• Biqilee
• Eeynabee-tti, warra gurmaawan hawaasatti as baase.
Akki kuni, hawaasa keessatti jijjiirama guddaa fide. Dubraa fii dardara miira gad-aantummaa sammuu keessaa haqee, sab-boonummaan bakka buuse.
Yaroo Ali:
Abbaa keetii jeeynaa an silaa siin saamaa
Loosha ilkee caamaa as koottu siin yaamaa" ja'u,
“Baabur busxaan dhufee kan hulaa saddee tii
Saddeettanuu seenee barbaaduma kee tii
Barbaadee tiin dhabe loosha akka kee tii,” faaruu jattu dubartootaan jaalaa dhawwaysise.
Sossoohinsi hoogganummaa Alii Shabboo faan, naamusa sadarkaa ol-aanaa tiin gaggeeyfamu, hawaasa Dirree Dhawaa bira dabree, kan Baha Oromiyaa, dhunfachutti seene. Aruuzni hawwisoo fii walleelee afaan alagaa maganfate. Xiqqaa fii guddaan, kan magaalaa fii baadiyyaa, afaan alagaa dhiisee kan isaa alalaasuu jalqabe. Akki san hawwisoo Ali Shabboo faa, faaruu;
“Hiriyaa wal-taate yaa Urjii Bakkalchaa
Si malee eeynummaa wallee akkaan tolchaa
Tapha afaan keenyaa sumaa tu xalilchaa
Kan dhufee caqase gammachuu galaalchaa
Garaa ni hidhanii onneen hidhaa hin taatuu
Yaa Urjii Bakkalchaa tan bariisaa baatuu” jattu badhaase.
Alii Shabboo, barsiisaa isaa kan dhawaa muuziqaa, Aliyyii Aammad Alii, jala taa'ee hamma barateen alatti, miya muuziqaa dhawuu, nama ifumaaf if barsiise. Seenaan tanaa waliin walitti hidhaa, gaaf tokko, dubartiin Oromoo takka, tan boqonnaaf Jabuutii-rraa Dirree Dhawaa dhufte, Alii, agarsiisa-rratti qaamaa fii qalbiin dhoromee wallisu daawwattee, dahabaa mormarraa qabdu baafattee badhaafte. Alii Shabboo, badhaasa arkate, qarshii jahaatamitti gurguratee, maallaqa saniin uud isaa kan duraa bitate, walleelee baafachuu walitti dhaabutti seene.
Duuba, wal'aansoon aadaa fii afaan Oromoo guddisuu faallaa fedhii fii karoora mootummaa Amaaraa waan taateef, wal'aansoon yaroo gabaabduu keeysatti hawaasa Oromoo jijjiirte, nafxanyaa mataa wareersite. Saniif, sabab adda-addaa dhandhaartee, hawwisoolee diiguun, miseensotaa fii deeggartoota hidhatti tan guurtu taate.
Alii Shabboo, akhumaa-akhitti, haallan olii jalaa miliqee, jiruu daddagalfachaa, odoo jiruu, Adooleessa 23, bara 1973, Biyyoo Adaree keessaa raadiyoonni afaan Oromoo-tiin dabruu jalqabe. Gaafana, Alii Shabboo, raadiyoonichaaf lafee duuydaa tahe. Walleelee isaa malees, muuziqaalee sagantaan ittiin jalqabamanii fii gaggeeyfamaniin utube. Kana malees, daldaloota gurguddaa beekkamaniif sagalee tahee, dhaadheeysaa akka;
• Sukkara - Wanjii
• Kiniina - Aspuroo
• Philpsii:-
Raadiyoona
Dhagaa Baatrii
Ampuula
• Sa'aa - Ooriis
• Karameellaa - Dastaa fii kkf-n hedduu dhaan, afaan Oromoo sadarkaa biraatti tarkaanfachiise.
Tana keeysa, bara 1974 sirni mootichaa burkutee, odoo kan Dargii hidda hin hidhatin dura, bara 1976 keessa, carraa arkamtetti dhimma bahuun, afaanii fii aadaa Oromoo guddisuuf, gaafa Hawwisoon Biiftuu Biyya Teenyaa as baatu, Alii Shabboo, tara lamadaa tiif, miseensaa fii hoogganaa hawwisoo Oromoo tahe.
Yoom san qofa, gaafana, kani dargaan Me'iisoonii fii Ihaappaa ija itti dhaabaasan, Ali, sodaa malee, mana isaa galma sab-boonotaa godhe. Xiqqaa fii guddaan, kan isa beekuu fii hin beeynees, jimaa bobaa jala kaayatanii, mana isaatti ol yaa'an. Alii fii Haati Warraa, Rabbi rahmata haa godhuu fii, Faxxumee Muussaa Aadam, namoota halkanii fii guyyaa itti ol yaa'uuf qoma banatanii simachuu malees, qorii qaban warra dura kaayu tahan.
Dargiin, akka qoonqabii isa marsan hunda ifirraa mancaasee, Esappaa jaarrateen, mootummaa warra isa dura turan caalaa Afaan Amaaraa guddisuuf tattaafatu tahee arkame. Akki san Hawwisoo biiftuu biyya teenyaa, akkuma tan isii duraatti, qaxara cabse.
Dargiin, afaan Amaaraa afaan biyyattii taasisuuf, joolleen xiqqeenyaan akka baratan godhuu bira dabree, manguddoota haa huu hii barachuu dirqe. Yaroo tana godhu, fedhiin isaa guddoon, afaan Oromoo hawaasa keeysaa dhabamsiisuu dha ture. Hawwii sanirraa ka'uun, bara 1987, afaan Oromoo, "afaan yaroo gabaabduu keessatti du'uuf jiraatu" jechuun, jechoota hamma tokko harshif/golamba irraa kaayuuf koree jaarrate.
Gama biraa tiin, fiixa bahiinsa fedhii isaa tanaaf, wallisoota akka Xilaahun Gassasaa, Buzunesh Baqqalaa, Amalmaal Abaataa faa, kanneen Amaara caalaa afaan Amaaraa tiif mararfatan hawwisoon haqaarratee, biyya keeysa bira kutee, biyyoota alaatti bobbaase.
Yaroo Dargiin kana godhu, Alii Shabboo, ammoo, kan fedhii Dargii bulooma jalaa hiiku tahe. Ali, ifii isaa tiif, haala dhimmoota hawaasni barbaadu qoratee, walaloo itti barbaaddatee, yadalee itti baafatee, muuziqaan qindeeysee, wallisee, hawaasaan booharsuu bira dabree, ilmaan Oromoo warra fedhiin wallisuu keessaa belbeltu, warra akka;
• Khadiir Said
• Aadam Haaruun
• Halloo Daawwee
• Aammad Kabiiraa
• Abraahim Aadam
• Almaaz Tafarraa
• Abdii Ibraahim
• Ahmad Ibrooshee
• Fendishee (Ahmad Nuur)
• Maftuuhaa Abbaas
• Musxafaa Harawwee
• Jamaal Hammareeysaa
• Abbitaw Kabbadaa
• Ibraahim Baadiyyaa
• Gaaddisaa Abdullaahii
• Amalmaal Abaataa
• Muussaa Turkii
• Turee Leencoo
• Usmaayyoo Muussaa
• Yaassiin Maammadii fii kanneen maqaan hin dhawamin hedduu, dooyaa wallee afaan Oromootti ol baase.
Wallee isaanii yadalee, gitaaraa fii muuziqaan wal simasiisee, hawwii wallisuuf qaban dhugoomsufitti seene. Akkasii niis, sammuu kaa'imman Oromoo, walleelee warri Amaarawan itti dhawwaaqan irraa ittisaa ture.
Haala kana keeysa, bara 1991, Dargiin kan afaan Oromoo ajjeesuuf karoorfate, ifii isaa tiif du'ee, afaanii fii aadaa Oromoo tiif, ammaas, bakkalchi ife. Gaafana, gitaarri Alii shabboo, hawwisoo sadeeysaa, tan maqaa Caffee Gadaa moggaafatte keeysaa dhawwaaquu jalqabe.
Haalli Hawwisoo Odaa Bultum, akkuma kan Urjii Bakkalchaa tii fii Biiftuu Biyya Teenyaa-tti, Wayyaanee, tan mirga ummata Oromiyaa-rratti abboomuu karoorfatte, hirriiba wakkate. Sanirraa ka'uun, Wayyaaneen, dhaabni siyaasaa kiyya malee kan biroo biyya tana keessa jiraachuu hin qabuu murteeyfatee, bara 1992, gaafa ABO Mootummaa Ceehumsaa keessaa akka bahu dirqite, Ali, miseensota hawwisoo garii waliin, biyya Jabuutii-tti baqate.
Akka Jabuutii seeneen, Ali, joollee mootummaa biyya sanii keeysa jiran kanneen Dirree Dhawaatti wal beekanii fii wallee isaa dhaadheeysan hedduun simatame. Warra joollummaan wal beekan keeysaa, tokko, nama Moogee ja'amu, kan Qaadii biyya sanii ti. Moogeen, aangoo qabutti dhimma bahuun, galii isii tiin akka if jiraachisuuf, Ali qaadummaa muudee, sumuda harka kaaye. Ali odoo hin turin, qaadummaa-rratti imaamummaa masgiida Haaji Taabit kan Aventireez, kan booddee namni Oromoo masgiida Ali Shabboo moggaasaniif, tahe.
Gama biraa tiin, kanuma ifiifuu baqataa, Ali, Oromoota jiruu baqattummaa Jabuutii, tan tin'isa hin qabneen araraafaman, hedduuf, dahoo fii hirphaa tahe. San biratti, warra waraqaa baqattummaa arkachuu dadhaban, dhibba sadihii oliif, hayyama arkamsiise. Haala kanaa hawaasa isaa tajaajilaa fii booharsaa odoo jiruu, jiruu baqaa tan bara sagalii booda, hiree qubsumaa arkatee, Ebla 16, bara 2001, maatii waliin, gama magaalaa Meelboorna tan biyya Awsteraaliyaatti barare.
Akkuma olitti ibsametti, Alii Shabboo, ifii isaa tiif wallisuu fii wallisoota hedduu doyaarratti baasuu malees, hawwisoota sadii gurguddoo, dhaloota Oromoo sadii haammatan irraa, miseensummaa fii hoogganummaan qooda fudhate.
Ali, haalaa fii fedhii hawaasaa hordofuun, walleelee aadaa, jaalalaa, gammachuu, dhibdee, sab-boonummaa, wal'aansoo, barnootaa, gorsaa fii dhaamsa adda-addaa dabarsan kophaa, namaa fii murnaan dabaalaman, 280-ii ol wallise.
Walleelee, Alii kanneen yaroon hin moofooysine, kanneen dhaloonni dhufaa jiruu ittiin booharuu taa'u, keeysaa garii;
• Ashiita shumburaa loosha bishaan biraa
Azeeba timiraa Jannanni si biraa
• Iji lameen kuulaa
Yaa ilillii biraa
Ilillii maawardii
Ashiitee koo firraa
• Abbaa keetii jeeynaa
An silaa siin saamaa
Loosha ilkee caamaa
As koottu siin yaamaa
• Koottu yaa ilillii
An siifiin wallisaa
Utaaltee yo hin dhufne
Firraa hiin callisa
• Warri keeysan aaddee,
Dilii hin sodaatanii
Lameen wal jaalate,
Addaan fageeysanii
• Dumbushee galaa,
Siin na galaaggalaa
Abad sirraa in hafu,
Si wajjii niin galaa
• Dhagay tiyya, dhagay gurraanii
Jaalalati dilli kuni waluu barraani
• Karaarra daddeemta ganamuu
Narra daddeebita galgaluu
Odumaan si rkadhee yaanni nan dararuu
• Way ati way atii,
Taniin jaalle ati
Tan mormi alaabaa
Siin jaalle siin dhaaba
• Fira koo nan yaadinaa, nagayattiin jiraa
Narraa hin daarin jiruu teeysan biraa
Isinittiin dhaammadha warra koo adaraa
• Akka gara dhabee, hanga arraa taa'ee
Naannawuu jibbee, qonna malee je'ee
Magaalaa nagayatti, baadiyyattiin ka'ee
• Mee natti hin boonin ati
Jalalaa tu akkana na godhaa
Yoon si arke gammadaa
• Halloo Halimeee Alii
Yaa Bulbula too naa waliin galii
• Eeysaa narraa rafaa
Way waa natti hin tollee
An tiyya jaalallee
Takkittii too kuullee
Ijaan arkuu dhiisii
Hin dhageenye odullee
• Aaddee firraa dhiisi shakkii
Bultii teenya jaari lakkii
• Yaa kan muka koree,
Ifii gaditti muruu
Ifumaaf fitti jirta,
Namuu sitti hin jiruu
• Mee akkam na gootaa
Wal-dhabnu sheenaa gootaa
Wal hin dhabnu booni
Booji kee ti anii
• Halkan hin rafu niin yaadaa
Hoggayyuu sii fiin araadaa
Waan dabarsineen yaadaa
Garaan kiyya na badaa
• Araarmi magantaa,
Araarami jaalallee
Garaa hin jabaatin,
Badii qabaadhullee
Waluma dhawanii,
Arrabaa fii ilkeelleen
• Haroo Hara-maayaa
Haroo seenaa qabduu
Kan ijaan isii arke
Faaruu sii hin fixatu
Maalayyaa kan dhuge
Daakhee itti dhiqatu
• Obsee tiin dadhabee
Jaalalaa na boochisaa
Jaala too natti aaree
Yaa dhiiroo naa araarsaa
• Fuula kee agarraan,
Coraan sur na je'ee
Akh tokko tahee,
Huurkaan narraa yaa'e
• Halkan dukkana dhooysatti kophaa
Imimman jaalala walirra raphaa
Yaroo dabarsine tan gammachuu
Garaan koo dadhabe irraanfachuu
• An yaanni kee yoom na dhiise
Gammachuu dhaan gacciise
Jiraachuu kee yaadachiisee
Tan too qalbii gammachiise
• Faaya tan too yaa hiriyaa
Hiree tan too loosha tiyyaa
Nan shakkin na amanii
Beeki jaalallee kee ti anii
• Shamarmarii intalaa
Shamarmarii tiyyaa
Hoggaan gaggaafadhu
Jiruun isii baadiyyaa
• Tan waliin guddanne,
Yaa jaalallee ollaa
Hamadaya hin dahuu,
Dallayni halaalaa
Beeki arraa-boruus,
Nu walumaan tollaa
• Maaltu si arkate,
Jaala too arraan tanaa
Takkaa na hin yaachifna,
Turtee dilanaa
Ballama goonee jirra,
Wal quba qabnaa
• Karaa aadaa tii fii,
Karaa heeraa tiinillee
Nikhaa maaltu hidha,
Jannee yo gaafanne
Irbuun bakka hin qabdu,
Wal tahiinsa malee
• Hin hifatin aaddee,
Itti gayuuf teeysaa
Yaadaan nan rakkinii,
Numa baana keeysaa
Jarjarri gaarii mitii,
Nu duraa balleeysaa
Suutuma jaala too,
Obsa barbaachisaa
• Tan manguddoon baantu
Jettee makmaaksaanii
Aalaa jaalatanii
Hundee qoqoranii
Ani cinqiin tan too
Suma jaalannaanii
• Gabrummaa jibbinee
Bilisummaa jannee
• Akkam tahuu feetaa?
Yaa shilingii meetaa
• As koottu asiin jiraa
Qallayyoo mudhii foohaa migiraa
• Tan subii baatuu,
Yaa biiftuu ganamaa
Filamtuu bareedduu,
Abdiin tiyya sumaa
• Qeeyroon biyyaa
Eega takka lole
If booda hin deebi'u,
Cabsee baysu malee
• Naa dhaabi yaa shufeera
Matoobilii makiinaa
Miilaa karaa na jiraa
Na fuudhi niin jarjaraa
Jaalallee tiyyaan yaadee
Dafii na geeysi bira
• Waa hin tahu qooda malee
Fuuni hiree fii ayyaanaa
Warri keenya naan didaa
Jaalalleen tiyya tanaa
Yoomumaan keessaa bahaa
Dhibamni koo kanaa
• Ayyaanni kee yoom na dhiise
Gammachuu dhaan gacciisee
Jiraachuu kee yaadachiisee
An too qalbii gammachiisee
• Koottu sii fiin taha akka feetu
Akka qalbiin tan tee na simattu
• Isuma fakkatti, tan deemtu halaalaa
Amanuu dadhabeen, fuula keessa laala
• Buxusa if gootee
Saba hin sossobduu
Bilisummaan dhugaa
Waa xinnoo hin qabdu
• Gammachuu naa dhaami
Yaa bareedduu tiyyaa
Haftuus naa himi
Halkani moo guyyaa
• Yo wayyaa arkanii
Waa bira hin kutanii
Osoo akka jaalalaa
Suma naa dhiisanii
• Naa himi aaddee
Natti hin guraarinii
Yaada garaa keetii
Narraa hin dhooyfatinii
• Gashaantii ollaa jaaladhee
Ganamaa galgala yaadaan rakkadhee
• Naa erguu hin baddiin
Dhaamsa halaalaa
Yaadaan na rakkiftee
Koo sablis narraa
• Utubaa mana kiyyaa,
Dagalee jiruu dhaa
Haadha ilmaan kiyyaa,
Ifaa adunyaa dhaa
• Afaan kiyyaan haasawadhee
Akkaan dheebuu hin baane
Jiruun naa hin mijjooytu
Biyyaa biyya baanee
Odoo firraa hin eegin
Jiruun wal dahamnee
Eenyuttiin siif dhaama
Kan gadi hin gannee
Walleelee aadaa
• Aassiyoobe:-
• Helelii helleyyoo ree
Ammammoo Shaggar bahuu ree
• Dirree Dhawaan asii
Koo yaa bareedduu dasii
• Addisii:-
Maqaa kee gaafadhee
Qoma katabadhee
Akkaan si jaaladhu
Hundatti himadhee
Sossobi garaan soba beeka!
Haaluma hundattuu, daandii haaraya saaquun salphaa miti. Fedhii cimtuu dandeeytiin dabaalamte barbaachisa. Kana-rratti, dhimma mootummaan tokko dhabamsiisuuf mudhii itti hidhatte dura dhaabbachuun murannoo murannoo olii ti. Wanni Alii Shabboo godhaa ture kana.
Dimshaashatti, Alii Shabboo;
“Ani niin wallisaa
Abaduu hin callisuu
Hangaan bilaash godhu
Warra amma wallisu” jechuun, hawaasa fii manguddoota Oromoo kanneen afaanii fii aadaa isaanii awwaalaa fii tuffii jalaa baasuuf ilkee ciniinnatan, sanii fiis wareegama lubbuu baasaniif, amata 62 dura, irbuu seene, nama hujiin fassare.
Yoom san qofa; Alii Shabboo, namoota akka Alii Birra, Rabbi rahmata haa godhuu fii, kan irraa baree, deebi'ee, isa barsiise faa waliin, warra "afaan Oromoo miya muuziqaa cabsa" ja'an, yo muuziqaan afaan ittiin dhawan filatte, kan sadarkaa duraatti filattu afaan Oromoo tahuu nama beeysise.
Alii Shabboo afaanii fii aadaa Oromoo dukkana keeysaa haa baasu malee, ifaajii isaa tiif hawaasa Oromoo biratti beekkamtii fii galata isaan malu hin arkanne. Haa galatoomtuu, Universitiin Hara-maayaa bara 2019, digrii Doktorummaa Kabajaa badhaaftee jirti. Kuni qofti gayaa miti,
Akkuma namoota qabsoo bilisummaa tiif carraaqanii fii wareegaman hundatti, Alii beekkomtii isaan maltu kan arkatu, gaafa Oromiyaan bilisoomte. Gaafa aadaa fii muuziqaan afaan Oromoo mootummaa dhimmituuf horani. Gaafas, Alii Shabboo, badhaafama adda-addaa biratti, universitii maqaa isaa tiin moggaafamteen wanni hin badhaafneef hin jiru.
Rabbi umrii dheereeysee, achiin isa haa gayu!
Hagayya 07, 2024
Abbaa Urjii tiin
