22/11/2021
"МИНИЙ 5% ҮЗЭЛ БОДОЛ"
/ 95% киноны сэтгэгдэл /
1. ХӨХ АВДАР..Хүмүүний дотор, дотрын дотор
Хүйтэн цоожтой хөх авдар байдаг
Тэр авдрыг нээгээд үзэхэд
Хүн бүхэн өрөвдмөөр байдаг... Л.Ө
*** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** *** ***
2021 оны 11 сарын 08-ны өдөр бидний хэдийнээ танил болсон VOO ORGINAL SERIES-д шинэхэн олон ангит триллер, mystery /гэмт хэрэг/ төрлийн кино нэмэгдэж орсон нь найруулагч П.Дэлгэрбаярын уран бүтээл 95% хэмээх бүтээл байлаа. Уг киноны тухай өөрийн бодсон сэтгэгдэлээ оруулахаар шийдлээ. Мэргэжлийн урлаг судлаач, шүүмжлэгч биш тул анзаарсан анхаарсан зүйлсээ багтаахаар хичээнгүйлэв.
Кино зураг авалт мөн оны хавар эхлэж 10 ангийн зураг авалтыг амжилттай авжээ. Сүүлийн жилүүдэд нилээд эрчээ аваад байгаа олон ангит кино, тэр дундаа триллер төрлийн бүтээл нь үзэгчдийг анхаарлыг төвд нийлээд ороод буйг уран бүтээлчид анхааралдаа авсан боловтой. Тэр дундаа урьд өмнө ийм төрлийн киногоор /“Дурлалын гэмт хэрэг”, “Төрийн дайсан, “Илд цэцэг” г.м/ “бараг дагначихсан” П.Дэлгэрбаяр найруулагчийн хувьд, илүү шинэлэг зүйл хийж үзэх хүсэл дээр энэхүү бүтээл “эхлэлийн шангаа” татсан ч байж болох. Үнэндээ одоо бид уянгын романс, заавал уйлуулах гээд оролдоод байдаг кино үзэхээсээ илүүтэй учрыг нь олж, хужирийг нь тунгаах ийм төрлийн киног сонирхох нь илүүтэй болсон нь ч үнэн. Гэвч Монголд 95% олон ангит бүтээлтэй адил жанр, төрлийн олон бүтээл бүтээгдэж үзэгчдийн хараал ерөөл, магтаал сайшаалийг хүртсээр ирсэн. Жишээлбэл «Хүний амь» -1976 он, «Хуучин сүмийн нууц»-1982, «Ацаг шүдний зөрөө»-1985, гэх мэт алтан үеийн гайхамшигт бүтээлүүдээс хойш манайхан олон ч бүтээлүүдийг хийж алдаж оносон удаатай. Бид өмнөхөө санаж, тэднээс суралцахаа суралцаж, алдааг нь үлдээж урагшлах ёстой болдог. П.Дэлгэрбаяр найруулагч энэ удаа нэгэн хэвийн триллер кино бүтээхээс зайлсхийж триллер бүтээлдээ шинжлэх ухаан, шашин судлал, псхилоги, философи, яруу найраг зэргийг жанрт тааруулан ажигласан нь түүний шинэлэг талуудын нэг байлаа. Тэрээр хүн болгоны дотор байдаг “ХҮЙТЭН ЦООЖТОЙ ХӨХ АВДАР”-ыг удлахаар шийджээ.
2. ЭРГЭЖ ИРСЭН НЬ
Уран бүтээлч хүнд эрэл хайгуул, сэрэл мэдрэмж гэдэг хамгийн чухал. П.Дэлгэрбаяр
Киноны ерөнхий агуулга бол эрүүгийн цагдаагийн мөрдөгч Төмөр, Гэрэл, Амина нар ээдрээтэй нэгэн хэргийн араас мөрдөж эхэлнэ. Үе тэнгийн хижээл насны, бага залуудаа үерхэж байсан, таван эрийн хүүхдүүд "Одоо чи харах зүйлээ хэзээ ч мартахгүй" гэсэн хачирхалтай өгүүлбэрийг аав нартаа хэлээд яг ижил үйлдлээр амиа хорлоцгооно. Амиа хорлолт бүр ямар нэг байдлаар хяналтын камерт бичигдэж, гадны ямар ч нөлөөгүй нь нотлогдоно. Өнөө үед энэ цуврал хэргүүд гарч эхлэхэд Хөвсгөлийн Хатгалаас, 30 орчим жилийн өмнө цаазлуулсан Амартай усны дусал шиг адилхан нэгэн тэнүүлч эр олдоно. Цаг хугацаа түүнд үйлчлээгүй гэлтэй. Хэргийн үзүүр түүний зүг эргэв. Шинжлэх ухаанаар үл тайлбарлагдах 1990 оноос улбаатай хэрэг 30 жилийн дараа үргэлжилнэ. Эхний ангийн нэр “ЭРГЭЖ ИРСЭН НЬ” миний хувьд киноны нэр, тэр дундаа “эхлэл” маш чухал гэж боддог. Дэлхийн шилдэг шүүмжлэгчид, судлаачид ихэвчлэн шинэ уран бүтээл үзэхдээ эхний 5 минутыг нь үзэхэд хангалттай гэж үздэг ажээ. Тэр 5 минут тэдний анхааралыг татах зүйл үгүй бол цагаа хэмнэж, сандал дээрээ тасалбараа тавиад соёлтой гэх ч нь гараад явдаг зүйл бараг уламжлал шахуу болсон аж. Нээрээ ч олиг муутай кино үзэж алтан цагаа үрээд яах ч билээ. Эхний ангийн нэр сонирхол татсан тул Хэн?, Юу? Яах гэж? “Эргэж ирэв” гэсэн бодолтойгоор киног эхлүүлэв. Ер нь кинонд хэн нэгэн гарч ирэх, хаа нэгтээгээс буцаж ирэх нь, үйл явдалын эхлэл, төгсгөлийн суурийг тавьж өгдөг. Эхлэл бол одоо цаг, яагаад гэвэл бүх зүйл одоо л эхлэж байгаа болохоор. Цагийн зүү урагшлах, дуу хураагуурийн эхлүүлэх товч /rec/ дарагдсанаар 95% эхлэнэ. Зарим зүйл буцаж байхад бүх зүйл эхлэж байдаг. Цагдаагийн мөрдөгч, дэд хурандаа Төмөрийн /Э.Батнямбуу/ depression хам шинжтэй /сэтгэл гутрал/ үед, түүний хувьд бүх зүйл аажимаар дуусаж байхад түүний дарга цагдаагийн хурандаа Түвшин /П.Дэлгэрбаяр/ түүнийг эргэж очин, гэмт хэрэг мөрдүүлэхээр болсон нь бүх зүйлийн эхлэл болдог. Энд ангид эргэж ирсэн, эргэж очсон олон зүйл байх нь тун сонирхолтой. Авто засварчин Лантуу /Ц.Хүрэлбаатар/, Хатгалын тайгад байх Шагайг /Ж.Алтаншагай/ эргэж очих, мөрдөгч Төмөр өмнөх адил хэргийн гэрч Шагдарийг /Ш.Доржсүрэн/ эргэж очихоор болох, тайгын охин Шагайг эргэж очих гэх мэт зүйлсээс гадна “өөр нэгэн хүчин зүйл” тэднийг заавал эргэж очих шаардлага гаргаж өгөх мэт. Далд хүчний, хүчтэй нөлөөллийн тойрогт үзэгчидийг ч гэсэн татан оруулах гэсэн найруулагчийн шийдэл ч байж болох. Гэвч гэмт хэрэгтэн нь хэн бэ? гэдэг асуудал гарч ирнэ. Эхлэл үргэлж сэжүүр л өгдөг жамтай нь даанч харамсалтай. Ингээд л цаашдаа юу болох бол гэсэн бодолд хүлүүлээп сандалаасаа босож чадахааргүй болно. Тэгээд хэрэг илрэхэд явцгүй хөнгөн хууралт байсан бол үзэгчид хүлээсээ тайлж хаяаад уран бүтээлчидрүү дайрч эхлэдэг. Бүх юм нэгэнт өнгөрсөн хойно ч ирээдүй ямагт үлддэг. КРИСТИАН БОУВИ
3. ХҮЛЭЭС СУЛРАХУЙ
Нэгэн төрлийн үйлдэгдэх процесс ижил гэмт хэрэг, сэжигтэн тодорхой авч амьдралын үнэн, шинжлэх ухааны ойлголтоос хэт зөрүүтэй байдал орсон тохиолдолд хэнийг буруутгах вэ? Эхний анги дээрх үйл явдалтай ижил гэмт хэргүүд үйлдэгдсээр байх нь гайхшралд хүргэнэ. Гэвч хэд хэдэн сэжүүрийг найруулагч хаяж өгсөн нь үзэгчдийг хүлсэн хүлээсийг суллаж өгнө. Сулласан нь санаандгүй нэг зүйл биш байлгүй дээ гэсэн бодол төрнө. Тэд суллаж байгаад улам чангалах оролдлого хийсэн нь хэрэгт холбогдох хүмүүс эртний хамсаатанууд байна. 5 нь өөр эцэг, хөвгүүдийн золиос тэдний хэргийн үед хэлэгдэх ганц өгүүлбэр "Одоо чи харах зүйлээ хэзээ ч мартахгүй". Гэвч хэргийн зангилаа, гогцоо талд хүрээд л тайлагдаж эхлэнэ. Аавуудын дүрүүд нэгэндээ тээр болоод байхгүй эсрэг тэсрэг байх нь тун сонирхолтой. Даанч эрт дуусах нь дээ гэж бодсон ч өөр нэг олс бэлдэж байгаа болов уу? гэж сэрэмжлэнэ. Үйлийн үр, өнгөрсний төлөөс гэж бий. Даанч үүнийг тайлбарлах үлгэр домог сэдэхээс асуудалтай зүйл байдаг. Шинжлэх ухаан, психилогоор дамжуулан тайлбарлах гэж нилээд үзэх ч байндаа онохгүй л байгаа мэт. Буруутгаад байхад ч хэцүү. Яагаад, яагаад гэсэн хэдэн асуулттай үлдээнэ. Хэрэгтэнг шийтгэх ямар ч боломжгүй. Яах ч аргагүй байдал. Хэрвээ би зохиолч байсан бол яах вэ? гээд гарцийг нь хайж эхлэнэ. Аажимаар хүлээс суларсаар л..... Бидэнд үйлийн үр ирээд наалдчихвал бид яах вэ? Тэрсэлж эсрэггүйцэхүү? Тэвэрч аргадах уу? Манайхан ихэнхдээ аргадаж лам, бөө, юм мэддэг үздэг хүнийг царайчладаг ч энэ удаа тэгсэнгүй өөр зүйл шидэж өгсөн нь сайшаалтай. Эцэстээ үйлийн үрээс зугтах боломжтой шинжлэх ухаан байдаг болов уу? гэдэг асуултыг та бүхэнд үлдээе.
4. ЖҮЖИГЧДИЙН НЮАНС
Уг киноны дүрүүдээс нилээд олон жүжигчдийн тоглолтыг сайшаан үзэх нь зөв биз.
Киноны гол дүр, ерөнхий продюсер, найруулагч, Э.Батнямбуугийн бүтээсэн Төмөрийн дүр нь нэгэн хэвийн мөрдөгчийн дүр биш илүү эрэл гайхуулалттай, шинийг сэдсэн бүтээлч дүрээс гадна, тухай дүрийг өөр нэгэн хэсэгт, арай өөрөөр гаргаж, драмтургийн зөрүү гаргасан тохиолдолгүй, өмнө тоглосон уран бүтээлийн дүрүүдээсээ ялгаатай, кино эхэнд гарсан сэтгэл гутралын шинжээ гээж орхигдуулсан тохиолдолгүй чадварлаг тоглосон бол дээр дурдсан 5 аавын дүрд /Шагдар - Ш.Доржсүрэн, Галдан - Б.Батмэнд, Эрдэнэ - Б.Гарамханд, Лантуу - Ц.Хүрэлбаатар, Дэндэв - Ж.Булган-Эрдэнэ/ нарийн тоглолтуудыг ямар ч төвөггүйгээр, өөр хоорондоо ялгаатай гарган өгсөн нь энэ кино нилээд чухал үүрэгтэй санагдав. Мөн киноны гол дүрүүдын нэг дэслэгч Аминагийн дүрийг бүтээсэн Г.Долгор сүүлийн үед хэд хэд кинонд тоглосон байдалуудаас харахад энэ кинонд нилээд хичээгүйлэн илүү дутуу зүйлгүй тунгийн таруулсан нь ирээдүйд чадварлаг жүжигчин болох боломж буйг харуулж байна. Өөрийн биедээ хоёр өөр хүний дүриийг “Шагай, Дагдангийн Амар”-ийн дүрийг бүтээсэн Ж.Алтаншагайгийн хувьд энэ киноны хувь заяа түүний нуруу нь дээр байсан гэж хэлэхэд хэлсдэхгүй биз. Дүрүүдын сэтгэл зүйн хувьд өөр ч тухай дүрүүдийнхээ балансийг тун нарийн таруулсан санагдсан. 90 оны үйл явдал дээр гарах Амарын дүрийг гаргахдаа Шагайгийн дүртэй ойролцоо санагдсан ч бүүр нэг адилхан санагдсан зүйл ховор. Ялангуяа Шагайгийн дүр нь нилээд сонирхол татаж байсан. Бас нэг туслах дүрүүдийн нэг 90-аад оны хэргийн гол хэрэгтэн Жамц /Н.Батбаяр/ дүрийн өгөгдөлд тун эвлэгхэн тоглосон, киноны шигтгээ зангидсан дүрийг бүрэн гаргаж чадсан хэмээн бодож байна. Ерөнхийдөө найруулагч дүрээдээ маш сайн сонгож, тоглолтууд дээр нарийн ажилласан, ажигласан харагдсан. Жижиг дүр бүхэн сэтгэлд тод үлдсэн найруулагч тэр бүр дээр анхааралаа алдалгүй, нямбай ажилласан санагдав. Жишээ нь Шагайгийн ээж Наран /Э.Билгүүн/, хөвсгөлийн эмч, Одгариг /Л.Таванбаяр/, гэх мэт.
5. "МИНИЙ 5% ҮЗЭЛ БОДОЛ"
Хүний тархиныхаа 10%-аас бага хувийг ашигладаг болохыг шинжлэх ухаанаар батласан байдаг. Хэрвээ бид 100% биш юмаа гэхэд ядаж 40%-аас илүү ажиглавал ямар гайхалтай зүйлсийг бүтээх нь ойлгомжтой. Тэгэхээр би энэ бүтээлийг үзээд 5% ба түүнээс бага хувиар ойлгосон байх 100% тархиа ашиглаж үзвэл илүү зүйлсийг анзаарах биз. 95% олон ангит киноны зураг авалтын тухайд илүү ритмтэй, үргэлжилсэн кадрууд зонхилсон харагдана. Драмтургатай таарсан хөдөлгөөнүүд хийх явцдаа ганц нэг болхи хөдөлгөөнүүд орж байсныг нуугаад яах. Гэрэлтүүлэгийн хувьд шар гэрлийг их ашигласан нь драмтургатай зөрж харагдсан ба хэтэрхий дулаан мэдрэмжийг төрүүлж байлаа. Гэрлийн хугарал, тоглолтууд нь маш сайн талууд ч нилээд их анзаарагдсан нь сонирхолтой. Зураач нь ажил нилээд таалагдсан. Ялангуяа мөрдөнгийн доорх эмнэлэг, хувцас жижиг хэрэгсэл гээд залуу зураачийн хувьд алдаа бага ажиглагдсан. Найруулагч П.Дэлгэрбаярын эрэл хайгуул нь олон үзэгчдийн анхааралыг татах шинэ зүйл болсон хэмээн бодож байна. Бид яг ийм төрлийн эрэл хайгуултай триллер, mystery монгол киног тун ч бага үзсэн. Ямартай ч уг киног бүтээхэд тархиа хангалттай хэмжээнд ажилуулж чадсан бүх уран бүтээлчидэд баяр хүргэх нь зөв бизээ.
