BioFun

23/03/2026

25/02/2026

Bir Ananın 1600 kilometrlik Yas Fəryadı

Tahlequah: Bir Ananın 1600 Kilometrlik Yas Fəryadı 🌊 🐋💔
Bu, sadəcə təbiətin yox, bir ananın parçalanmış qəlbinin, çarəsizliyinin və sonsuz sevgisindən doğan ağır, səssiz bir fəryadıdır.
2018-ci ildə Sakit okeanın şimal-qərbində J35 nömrəsi ilə tanınan Tahlequah adlı orka (qatil balina), doğuşdan cəmi yarım saat sonra körpəsini itirdi. Lakin o, bu ölümü qəbul edə bilmədi. Balasının cansız və soyuq bədənini batmağa qoymamaq üçün tam 17 gün boyunca başının üstündə daşıdı.
📍 1600 Kilometrlik Vida:
Bala hər dəfə sürüşüb dərinliklərə doğru gedəndə, ana orka taqətsiz halda dəfələrlə dərinə endi, onu yenidən suyun üzünə çıxardı. Yemək yemədən, dincəlmədən, sadəcə övladını son dəfə qucaqlayırmış kimi buraxmadan üzdü. Bu, dünya elminin şahid olduğu ən uzun və ən ağır "yas yürüşü" idi. Bu dramatik müddətdə Tahlequah tək deyildi. Bütün sürüsü onun bu kədərinə şərik oldu. Digər orkalar yas tutan ananı bir an belə yalnız qoymadılar: Onun geridə qalmaması üçün üzmə sürətlərini yavaşlatdılar🐋💔

23/02/2026

Bu nə danışır əəəə

Təkamülün Qanlı Süfrəsi: Ya özünü ye, ya da çürü! 💀🧬
Təkamül - mərhəməti olmayan bir mühəndisdir. O, sənin xoşbəxt olmağını deyil, sadəcə sağ qalmağını istəyir. Avtofagiya isə bu qəddarlığın zirvəsidir.
Məsələnin əsl "qaranlıq" tərəfi:
• Hüceyrəvi Kannibalizm: Bədənin elə bir vəziyyətə proqramlanıb ki, kənardan ruzi kəsiləndə daxildəki "zəifləri" parçalayıb yeməyə başlayır. Bəli, ac qalanda hüceyrələrin bir-birini çiy-çiy yeyən ac canavarlara çevrilir. Əgər bu baş vermirsə, deməli içindəki o "zibil" (zədəli proteinlər, mutasiyaya uğramış hüceyrələr) səni içəridən çürüdür.
• Əcdadlarımız meşədə ac-yalavac qaçanda, bədənləri qorxudan daxili təmizlik edirdi. Sən isə hər acanda soyuducuya qaçmaqla bədənindəki "ölüm düyməsini" söndürürsən. Nəticə? Sən hal-hazırda gəzən bir hüceyrəvi qəbiristanlıqsan.
• Nobel və Ölüm: Ohsumi dayı 2016 cı ildə Nobel alanda bizə "Baxın, bədən özünü belə təmizləyir" dedi. Biz isə bunu "Aaa, deməli ac qalsam arıqlayaram" kimi başa düşdük. Xeyr, məsələ arıqlamaq deyil, məsələ içindəki o xərçəngə meyilli hüceyrələri bədəninə "yedirtməkdir".
Sonda acı həqiqət:
Əgər bədənin öz-özünü yemirsə, deməli sən sadəcə mutasiyalar və zədəli orqanellər üçün bir "inkubatorsan". Təkamül səni artıq "yararsız material" kimi qeyd edib və yavaş-yavaş sistemdən silir.
“Bu gün nə yemisən? Yoxsa bədənin hələ də səni yeməyə başlamayıb? Nuş olsun, daxili çürümən mübarək! 🍔☠️"

11/02/2026

10/02/2026

⚠️ DİQQƏT: Yatmadığımız hər saat beynimiz özü özünü yeməyə davam edir..

Elm dünyası sübut etdi ki, yuxusuzluq sadəcə yorğunluq və ya çaşğınlıq yaratmır; o, əslində daha qorxulu bir bioloji prosesi tətikləyir. "The Journal of Neuroscience" jurnalında dərc olunan elmi araşdırmaya görə, uzun müddət yuxusuz qalanda beyin hüceyrələrimiz enerji ehtiyacını qarşılamaq və sağ qalmaq üçün öz struktur elementlərini belə p*s də çıxmasın yeməyə başlayır.
Normal şəraitdə beyni təmizləmək və tullantıları atmaq üçün ayrılan dəstək hüceyrələri (astrositlər), yuxusuzluq halında nəzarətdən çıxaraq "fagositoz" adı verilən bir proseslə sağlam sinir bağlantılarını və sinapsları yeyib bitirməyə başlayır. Yəni normal adam kimi yatıb dincəlməyəndə beynimizdəki təmizlik işçiləri zibili atmaq əvəzinə evin əşyalarını gəmirməyə başlayır.
Yuxu, əslində beynin gecə növbəsində həyata keçirdiyi nəhəng bir baxım, təmir və toksin atma (qlifatik sistem) prosesidir. Bu prosesdə yaddaş möhkəmləndirilir, metabolik tarazlıq təmin edilir və sinir şəbəkələri təmir olunur. Ancaq xroniki yuxusuzluqda bu həssas tarazlıq pozulur; yaddaş itkisi, diqqət toplama problemi və koqnitiv geriləmə sürətlə artır. Elm adamları vurğulayırlar ki, gündə 7-9 saat yuxu bir lüks deyil; beynin özü özünü yeməsinin qarşısını almaq üçün həyati bir bioloji zərurətdir. Qısası, yatmaq sadəcə bədəni dincəltmək yox, zehni varlığımızı qorumaq üçün verdiyimiz sağ qalma mübarizəsidir.
Bəs sən bu yazını oxuyan gözəl insan gündə orta hesabla neçə saat yatırsan?

Mənbə: Bellesi et al., The Journal of Neuroscience.

07/02/2026

Sidik cövhərinin elmi adı karbamiddir.
• Latınca / beynəlxalq adı: Urea
• Kimyəvi formulu: CO(NH₂)₂

Orqanizmdə zülal mübadiləsinin son məhsullarından biridir və əsasən sidiklə xaric olunur. Kimyada və kənd təsərrüfatında da çox istifadə olunur (məsələn, gübrə kimi).

Qış yuxusundakı ayılar aylarla sidik ifraz etmirlər.

Bunun əvəzinə, toksik tullantıları həyati əhəmiyyətli zülala (proteinə) çevirirlər.
Aylarla davam edən qış yuxusu zamanı ayılar, sidik ifrazını tamamilə dayandıraraq öz tullantı məhsullarını təkrar emal etməklə bioloji bir möcüzə nümayiş etdirirlər. Onların bədəni; zülal parçalanmasının yan məhsulu olan və yığılmasına icazə verilərsə normalda toksik hala gələn sidik cövhərini (karbamid), yenidən istifadə edilə bilən amin turşularına çevirən mürəkkəb bir metabolik proses keçirir. Bu daxili döngü, qan dövranında azotun yığılmasının qarşısını alarkən, heyvanın uzunmüddətli tam aclıq dövrü ərzində sağlam qalmasını təmin edir.
Bu unikal adaptasiya ayının sistemini təmiz saxlamaqdan daha çox iş görür; əzələ atrofiyasına (əzələ itkisinə) qarşı kritik bir müdafiə funksiyasını yerinə yetirir. Tullantıları zülala çevirərək ayılar, yarım ilə qədər bir kalori belə qəbul etmədən fiziki güclərini və həyati orqan funksiyalarını qoruya bilirlər. Bu təkamül strategiyası onlara imkan verir ki, baharda yuvalarından əzələ kütlələri nəzərəçarpacaq dərəcədə sağlam şəkildə çıxsınlar; bu qabiliyyət, insanlardakı əzələ itkisini müalicə etməyin yollarını axtaran tibbi tədqiqatçıları heyran qoymağa davam edən bir uğurdur.

Mənbə: Nelson, R. A. (1980). Protein and fat metabolism in hibernating bears. Federation Proceedings.

03/02/2026

Eyni ana, iki körpə.. amma fərqli atalar ?!
What The F**** ?! 🫣🤯

Eyni ana, iki körpə.. amma fərqli atalar ?!
What The F**** ?! 🫣🤯

Bəli, təəssüfki bu film ssenarisi deyil, real biolojik hadisədir. Braziliyada 19 yaşlı bir qadın ataları fərqli olan əkiz körpələr dünyaya gətirib. Bu son dərəcə nadir hadisə elmdə “heteropaternal superfekondasiya” adlanır 🔬

Oyə admin öz dilimizdə danış, o nə deməkdi ??

Deməli bu o deməkdiki Ana eyni yumurtlama dövründə iki ayrı yumurta ifraz edib. Bu yumurtalar isə qısa zaman fərqi ilə iki fərqli kişinin sperması ilə mayalanıb. Nəticə? Genetik olaraq iki ayrı ata, bioloji olaraq isə əkizlər. Bu hal yalnız dizigotik (iki yumurtalı) əkizlərində mümkündür. Yəni “eyni yumurta əkizlərində” belə şeylər olmur.

BioFamily yenə sizi təəccübləndirməyi bacardı😅

30/01/2026

🚬 Quşlar yuvalarına siqaret kötüyü daşıyırlar?
Yoxsa p*s vərdişlərə qoşulublar?! Təbiiki yox..!

Təbiət hər zaman dəyişən şəraitə uyğunlaşmağın bir yolunu tapır, lakin bəzən bu yolun bədəli ağır olur. Şəhər mühitində yaşayan quşlar (xüsusilə Hörücülər və Sərçələr) üzərində aparılan araşdırmalar heyrətamiz və bir o qədər də düşündürücü bir faktı ortaya çıxarıb. Meksika Universitetinin tədqiqatçıları (Macías Garcia və komandası) müəyyən ediblər ki, quşlar siqaret filtrlərini yuvalarına parazitlərdən qorunmaq üçün bilərəkdən daşıyırlar. Tütün bitkisi özünü həşəratlardan qorumaq üçün istehsal etdiyi nikotin, güclü bir parazit qovucudur. Quşlar bu zəhərli maddədən istifadə edərək yuvalarındakı gənələri uzaqlaşdırırlar. 2017-ci ildə aparılan təcrübədə yuvaya canlı gənə qoyulduqda,quşların yuvaya 40% daha çox siqaret kötüyü gətirdiyi müşahidə olunub. Yəni onlar "dərmanlama" miqdarını təhlükənin dərəcəsinə görə tənzimləyirlər. Bu əladı da burda p*s nə varki? Məsələ orasındadırki bu dahiyanə həll yolu özü ilə böyük bir risk gətirir. Araşdırmalar göstərir ki, siqaret filtrlərindəki ağır metallar və kimyəvi qalıqlar bala quşlarda: Xromosom anomaliyalarına (genetik pozuntulara), immun sisteminin zəifləməsinə, qan hüceyrələrinin zədələnməsinə səbəb olur.
📉 Nəticə :Elmdə buna "Ekoloji Tələ" deyilir. Quşlar qısa müddətdə balalarını gənələrdən xilas etsələr də, uzun müddətdə onları daha böyük bir zəhərin ağuşuna atırlar. Eynilə insanların bir zamanlar kənd təsərrüfatında istifadə etdiyi, lakin sonra təbiəti məhv edən DDT maddəsi kimi🔬

24/01/2026

Britaniya Medical Jurnalında dərc olunan real bir hadisə tibbin izah etməkdə çətinlik çəkdiyi hadisəni qeydə alıb. Bir İnşaat işçisinin ayaqqabısını 15 sm-lik paslı mismar dəlib keçmişdi.İşçini təcili tibbi yardım xidmətinə aparılar.
Adam ağrıdan qıvrılırdı, hərəkət edə bilmirdi və güclü ağrıkəsiciyə ehtiyac duyulurdu. Həkimlər çəkməni ehtiyatla kəsəndə şoka düşdülər.Paslı mismar çəkməni deşsə də barmaqlarının arasından keçmişdir Mismar hətta dəriyə belə toxunmamışdı.
Fəhlənin ayağında bir cızıq belə yox idi, amma beyni "mismarın ayağına batdığı informasiyanı verirdi və dəhşətli əsl fiziki ağrı siqnalları istehsal edirdi. Buna "Nosebo effekti" deyilir.
Bir şeyin sizə zərər verəcəyinə çox inanırsınızsa, beyin həmin zərəri simulyasiya edir. Təsadüfi deyil ki, "Bu kondisioner məni xəstələndirəcək" deyəndə immunitetiniz aşağı düşür, ya da "bir işi batıracam dedikdə bu baş verir.. "
“Beyin cəhənnəmi cənnətə, cənnəti isə cəhənnəmə çevirə bilər. "
Müayinə öncəsi "ağlayan xəstə", əməliyyat öncəsi "ağlayan xəstə" əslində öz dünyasını yaşanmaz edən insanlardır. Hər şeydən şikayət edənlər heç vaxt xoşbəxt ola bilməzlər.
Bədəninizə hansı siqnalı göndərsəniz, onu qəbul edəcəkdir.

21/01/2026

Turet Sindromu: Cəmiyyətimizdəki Görünməz maneə 🧠✨

Bir müddət əvvəl metroda Turet sindromundan əziyyət çəkən bir qız gördüm. O, iradəsinə tabe olmayan səslər çıxarır, qışqırırdı. Yanındakı anası isə ətrafdakı insanların qınaq dolu baxışları və xoşagəlməz sözləri ucbatından övladını sakitləşdirməyə çalışırdı... 😔
Təəssüf ki, şahidi olduğum mənzərə ürəkağrıdan idi. İnsanların "Başımız şişdi", "Xəstə uşağın var, niyə metroya mindirirsən?", "Niyə evdən çıxarırsan?" kimi eyhamları ananı daha da çətin vəziyyətə salırdı. Həmin vaqona girmək istəməyənlər, narazılıq edib düşənlər...
Düşünürəm ki, cəmiyyətimizin "Front of the Class" (Sinif Qarşısında) kimi filmlərə və oradakı iradəli müəllim obrazlarına çox ehtiyacı var. 🎬
📌 Nələri unutmamalıyıq?
1️⃣ Onlar da insandır: Turet sindromlu fərdlər bizdən biri, cəmiyyətin bir parçasıdırlar.
2️⃣ İradədən kənar hərəkətlər: Əgər bir insan cəmiyyəti "narahat edən" hərəkəti özündən asılı olmayaraq, nevroloji bir səbəbdən edirsə, buna görə onu qınamağa heç bir haqqımız yoxdur.
3️⃣ Empatiya: Onları gizlənməyə məcbur etmək deyil, olduqları kimi qəbul etmək bizim insanlıq borcumuzdur. ❤️
Gəlin fərqliliklərə hörmətlə yanaşaq və bu cür fərdlərin həyatını qınaqlarımızla daha da çətinləşdirməyək. Dünya hər kəs üçündür! 🌍🤝

12/01/2026

Canlı fosil olaraq bilinən Ağciyərli balıqlar.

Afrika, Cənubi Amerika və Avstraliyanın şirin su ekosistemlərində yaşayan ağciyərli balıqlar (Dipnoi), həm qəlsəmələr vasitəsilə, həm də havadan birbaşa oksigen almağa imkan verən inkişaf etmiş ağciyərəbənzər tənəffüs orqanlarına malikdir. Bu ikiqat tənəffüs sistemi xüsusilə su səviyyəsinin azaldığı və ya suda həll olunmuş oksigen miqdarının kritik həddə endiyi quraqlıq dövrlərində onların sağ qalmasını təmin edir.

Görüntülərdə balığın torpağın altından çıxarılması, bu növlərin estivasiya (yay yuxusu) adlanan qabiliyyətini nümayiş etdirir. Quraqlıq başladıqda balıq palçığın içinə girərək öz ifrazatlarından ibarət qoruyucu bir koza yaradır; bu müddət ərzində metabolik fəaliyyətini minimum səviyyəyə endirərək yağışlar yenidən başlayana qədər aylarla, hətta bəzi növlərdə illərlə bu vəziyyətdə həyatını davam etdirə bilir.

Ağciyərli balıqlar təxminən 400 milyon il əvvəl yaşamış və sudan quruda yaşama keçid prosesində təkamül baxımından mühüm rol oynamış lob-üzgəcli balıqların günümüzdəki ən yaxın qohumlarındandır. Skelet morfologiyaları və tənəffüs sistemləri quru onurğalılarının erkən əcdadları ilə paylaşdıqları struktur xüsusiyyətləri əks etdirdiyi üçün onlar tez-tez “canlı fosillər” kimi xarakterizə olunurlar. Bu canlıların öyrənilməsi, onurğalıların təkamülündə su mühitindən quru mühitinə keçid zamanı formalaşan adaptasiya mexanizmlərinin anlaşılması baxımından elm dünyası üçün bənzərsiz bir məlumat mənbəyi təqdim edir.