23/05/2026
Misraların bahar nəfəsi
Cəlaləddin Budatoğlu yaradıcılığı
Müasir Azərbaycan poeziyasının özünəməxsus səsə, bədii təfəkkürə malik imzalarından biri də Cəlaləddin Budatoğludur. Şairin qələmindən süzülən misralar sadəcə sənət deyil, insan ruhunun, vətən sevgisinin və təbiət rənglərinin poetik xəritəsidir. Onun yaradıcılığı həm milli poetik ənənənin köklərinə bağlılığı, həm də fəlsəfi dərinliyi ilə oxucunu ilk misradan özünə cəlb edir.
Vətən və torpaq nisgili, həmçinin müqəddəs coğrafiyanın poetikası şairin "Vətən istəyir" şeirində klassik və müasir vətənpərvərlik lirikasının ən gözəl nümunələrindən biri kimi çıxış edir. Burada vətən sadəcə coğrafi bir məkan deyil, şairin daxili dünyasının, musiqisinin və varlığının ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Bir mahnı oxunur dinləyirəm mən,
Xatirəmdən keçir min yal, min dərə.
Ritm və musiqi simvolizmini özündə ehtiva edən şeirdə musiqi və muğam motivləri vasitəsilə milli ruhun sarsılmazlığı ifadə olunur. "Rast" və "Çahargah" kimi muğamlarımızın adı çəkilərək, onların xalqın genetik yaddaşındakı yeri vizuallaşdırılır.
"Rast"a bax, "Çahargah", şirin bal kimi,
Dərbənd gözü yolda, Təbriz, Ərdəbil...
Xarizmatik şəxsiyyət Cəlaləddin Budatoğlunun əsərdə Dərbənd, Təbriz və Ərdəbil adlarının çəkməsi, müəllifin bütöv vətən idealının, parçalanmış tarixin poetik fəryadı olduğunu sarsılmaz bir mövqe ilə təqdim edir.
Şeirin strukturunda təkrarlanan "Bir mahnı oxunur..." xətti, əslində, təbiətin və zamanın heç vaxt susmayan səsidir. Bu mahnı gah yaralıdır, gah sel kimi axır, lakin son nəticədə hər bir ürəkdə bütöv bir vətən istəyinə çevrilir.
Cəlaləddin Budatoğlu poeziyasında təbiət mövzusu xüsusi bir fəlsəfi estetikaya malikdir. "Gəl bahar" şeirində baharın gəlişi sadəcə fəsil dəyişikliyi deyil, insanın ruhən gəncləşməsi, ümidlərin yenidən çiçəklənməsidir.
Lokal rənglər və toponimlərlə dolu şeirə daxil edilən "Ləngərmər dərəsi" toponimi şeirin bədii toxumasına real torpaq qoxusu, doğma yurd havası qatır. Təbiət şairin gözündə canlıdır; qarı başını dik tutub öyünür, dərələr və yaylaqlar baharın pişvazına çıxır.
Şair öz daxili lirik qəhrəmanını (Cəlalalı) baharın nazına qurban verəcək qədər səmimidir. Şeirin sonundakı novruz gülləri və bayatı motivi poeziyamızın folklor köklərindən necə peşəkarlıqla su içdiyini göstərir.
Ömür yolunun fəlsəfi dərkini özündə ehtiva edən
"Yollar, cığırlar" şeiri Cəlaləddin Budatoğlunun yaradıcılığında fəlsəfi-intellektual qatın nə qədər güclü olduğunu nümayiş etdirir. Müəllif yol və cığır bədii təsvir vasitələrilə insan taleyini, cəmiyyəti və mənəviyyatı təhlil edir.
Dağlara, düzlərə yolların çəkildiyi bir dünyada insan ürəyinə yol tapılmaması böyük bir mənəvi ağrı kimi təqdim olunur.
Qabaqlar cığırla yeriyən insan,
İndi geniş yola sığışa bilmir.
Yollar var, dünyada qazanıb ad-san,
Yollar var cığırla yarışa bilmir.
İnsan və yol fəlsəfəsi ilə dolu ədəbiyyat xadimi geniş yollara sığışa bilməyən, cığırla yarışa bilməyən insan tiplərini qarşılaşdıraraq fəlsəfi ümumiləşdirmələr aparır. Onun "Mənim niyyətimi, yollar da bilir" misrası bədii yaradıcılıq yolundakı dürüstlük və paklıq manifestidir.
Məhəbbətin lirik və romantik ifadəsi ədəbiyyat nümayəndəsi Cəlaləddin bəyin sevgi lirikasında daxili təmizliyi, sevginin müqəddəsliyini və itirilmiş hisslərin peşmançılığını ehtiva edir.
"Bir gözəlin surəti ilə..." misrası ilə başlayan şeirdə eşq bədii qəlbinin işığı kimi təqdim olunur. Gözlərdə donub qalan həyat, incimiş ürəyin sınıq telləri səmimi bir dillə ifadə olunur.
Gözlərində yolun azmış göz kimiyəm.
Hicran qəmi, gəncliyimin,
Eşq atını mindi, çapdı...
Lirik qəhrəmanın, istedadlı sənətkar Budatoğlunun daxili monoloqu olan əsərdə aşiq obrazı var.
Cəlaləddin Budatoğlunun poeziyası vətən, təbiət, insan və sevgi dördbucağında qərarlaşan bütöv bir bədii dünyadır. Onun şeirlərindəki məntiqi dərinlik obrazların bir-birini tamamlamasında, emosional güc səmimi xalq dilindən istifadəsində, məntiqi qat isə həyatı və insan taleyini fəlsəfi süzgəcdən keçirməsindədir.
Bu poeziya oxucunun qəlbinə toxunmaqla qalmır, həm də onu düşündürür, kökünə, torpağına və hisslərinə sahib çıxmağa səsləyir. Cəlaləddin Budatoğlu sözün həqiqi mənasında ruhun rəssamıdır və onun hər bir misrası Azərbaycan poeziyasının xəzinəsinə əlavə olunmuş dəyərli bir incidir.
