11/03/2026
لیسه حبیبیه:
سنگبنای آموزش مدرن و مرکز پرورش نخبگان افغانستان
لیسه حبیبیه واقع در کابل، نخستین مکتب متوسطه در افغانستان بود که در سال ۱۲۸۲ خورشیدی (۱۹۰۳ میلادی) به دستور امیر حبیبالله خان بنیان گذاشته شد. این مکتب ابتدا در نزدیکی پل باغ عمومی شهر کابل تأسیس شد و با گذر زمان به نمادی از آموزش مدرن، جنبش روشنفکری و پرورش نخبگان تبدیل گردید.
آغازین سالها و معلمان
در ابتدا، صنفهای ابتدایی لیسه چهار سال به طول میانجامید و سپس دورههای رشدیه و اعتدائیه به ترتیب سه ساله تدریس میشدند. تدریس این مکتب توسط ۱۲ معلم هندی و ۱۲ معلم افغانستانی پیش برده میشد؛ معلمان افغانستانی عمدتاً روحانی، قاری و مولوی بودند. مدیریت اولیه لیسه بر عهده داکتر عبدالغنی خان، مدیر هندی، بود که به دلیل سیاستهای امیر حبیبالله خان، ۱۲ سال زندانی شد.
رشد و توسعه در دوره امانیه و پس از آن
در دوره امانیه، لیسه حبیبیه از نظر علمی و فرهنگی رشد چشمگیری یافت. بین سالهای ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۹، ایالات متحده آمریکا ساختمان بزرگی با ۱۴۴ صنف، سه طبقه و آزمایشگاههای مجهز در منطقه کارته سه کابل بنا کرد. این مکتب به عنوان یکی از مدرنترین لیسههای افغانستان شناخته شد و به صفت پروژهٔ آمریکا، تعدادی از شاگردان ممتاز خود را برای ادامه تحصیل به ایالات متحده میفرستاد.
فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی
در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی (۱۹۶۰–۱۹۷۰ میلادی)، لیسه حبیبیه به مرکزی برای فعالیتهای فرهنگی، ورزشی و سیاسی تبدیل شد. شاگردان در جشنهای ملی و مذهبی، از جمله میلادالنبی (ص)، روز معلم و جشن استقلال فعال بودند و برنامههای متنوع فرهنگی شامل کنفرانسها، نمایشنامهها و کنسرتها برگزار میکردند. بسیاری از شاگردان این مکتب بعدها به چهرههای برجسته در عرصه موسیقی، ورزش و سیاست افغانستان تبدیل شدند؛ از جمله احمد ظاهر، مسحور جمال، صابر شیرزوی و تیمورشاه سدوزی.
فعالیتهای ورزشی
لیسه حبیبیه در ورزش نیز پیشتاز بود. تیمهای فوتبال، والیبال و بسکتبال این مکتب، اغلب قهرمان مسابقات معارف بودند و برخی اعضای تیم ملی افغانستان از میان شاگردان همین لیسه انتخاب میشدند. استادان تربیت بدنی، از جمله استاد حسین خان، نقش کلیدی در تربیت ورزشی دانشآموزان داشتند و مربیان آمریکایی تحت برنامه «پیِسکور» به رشد بسکتبال مکتب کمک میکردند.
نظم و دسپلین
