12/01/2026
د ځوان حبیبي او استاد مستغني مکاتبه
مطیع الله روهیال
علامه حبیبي اوولس کلن وو (۱۳۰۶ش) چي د خپلي زمانې مشهور شاعر ملا عبدالعلي مستغني ته ئې یو لیک وکیښ. په لیک کي ئې له هغه مرحوم څخه ځيني غزلي او معرفت غوښتی وو. دا مهال علامه حبیبي له خپل نامه سره حبیبي تخلص نه لیکه، بلکي د عبدالحي په نامه ئې په طلوع افغان کي شعرونه چاپېدل.
ما ته د مرحوم حبیبي لیک په لاس نه دئ راغلی خو د هغه جواب چي د ملا عبدالعلي مستغني د ډېر خواږه او لوړ فارسي نثر نمونه ده، څو ورځي مخکي په لاس راغلی. د جوابیه لیک له محتوا څخه داسي معلومېږي چي د ځوان حبیبي لیک عالي وو چي مستغني غوندي شاعر ئې په جوابولو او د ځوان عبدالحي ستایني ته مجبور کړی دئ.
ملا عبدالعلي مستغني خپل لیک په دې جملو سره شروع کړی دئ:
«مردم دیده، محب نادیدۀ عبدالعلی عبدالحی را از «حی لایموت» بحیات خضر مقرون خواهانم! بعد: نامه عشرت علامه ات که تازه بهاری بود با صفحه رنګین ګلزاری در محیط ناآشنایی به نوزدهم ماه حوت ۱۳۰۶ش بدست این غریق لجۀ حسرت آشنا و ذوق بندقبا کشودن و دیدن آن ګلشن از خویشم بیګانه نموده، ګلدسته صد رنګ تمنا ګردید، دیدن آن ګلزارم چون بوی بهار بشور سودا افزود.»
له پورته جملو څخه که له یوې خوا د مرحوم مستغني د لوی والي او شفقت څرګونه لګېږي له بلي خوا د ورغلي لیک د محتوا ښه والی او اغېز هم ځني معلومېدای سي چي د فارسي لوی شاعر مستغني ئې په صفت ګویان کړی دئ. مرحوم مستغني د لیک په یوه برخه کي ورته لیکي:
«لنګر الفاظ متین کوه تمکینش زورق تباهی در آغوش حواسم را که سرګشتۀ پیچش ګرداب حیرت بود قرار و آرام و تسکین بخشید، و حلاوت مضامین شکرین دلچسپش کام جانرا شیرین نمود، سلاست جملات روانش آب حیاترا از جریان میماند، و عذوبت فقرات بیانش نباترا از خجالت آب میسازد.»
زه داسي فکر کوم چي د مرحوم مستغني پر اروا به اورېدله چي د دې لیک لیکوال (ځوان حبیبي) به د دې وطن او ژبو (پښتو/ فارسي) لوی خادم او څېړونکی کېږي.
مستغني مرحوم په خپل جوابیه لیک کي د خپل ژوند حالات او د شعر او شاعرۍ په باب خپل عالي نظریات ورته بیان کړي دي او په منځ منځ کي ئې ځیني نوي غزلي د کلام د نمونې په ډول ورسره مل کړي دي.
د لیک په آخر کي ئې هغه غزله هم ورسره راوړې ده چي د خپل حال او ځوان حبیبي په باب ئې ویلې ده. هغه غزل په دې ډول ده:
احوال خود برای تو کردم روان همه
کردم عیان به پیش تو راز نهان همه
این نظم و نثر بهر تو ګفتم بیکدو روز
ګفتن که میتوان شود از خود زبان همه
این لعل و ګوهری که فرستاده ام بتو
نبود، اګر سراغ کنی بحر و کان همه
زین نغزتر سخن نبود حد هیچکس
اینک کنند اهل زبان امتحان همه
زین نظم و نثر سنبل و ګل نیست خوبتر
دیدند بوستان همه و ګلستان همه
نظم چنین که دیده و نثر چنین که دید
شیرین و نغز و دلکش و عذب و روان همه
آب حیاتم از قلم نطق میچکد
ماند بروزګار بلی جاودان همه
عبدالحی از برای تو از حی لایموت
خواهم حیات و فخر و شرف عز و شان همه
مستغنی از محیط ګهر خیز طبع خویش
لعل و ګهر برای تو کردار مغان همه
۲۲ جدي ۱۴۰۴ش
